Samenvatting thema 10 laboratoriummonsters voor
diagnostiek
Monsters nemen voor diagnostiek
Stellen van diagnose door afnemen monsters
Vaak weet arts wel wat met zorgvrager aan hand is, als deze met klachten bij hem komt.
Heeft in ieder geval vermoeden. Als niet helemaal zeker is, zal extra onderzoek doen of laten
doen om meer duidelijkheid te krijgen. Arts heeft diagnose nodig om met juiste behandeling
te beginnen. Dergelijk onderzoek heeft aanvullend onderzoek. Soms moet zorgvrager
hartfilmpje of borstfoto laten maken, urine inleveren, bloed geven. Wordt in laboratorium
onderzocht. Laboratorium of röntgenafdeling stuurt uitslag naar arts & niet naar zorgvrager.
Arts is immers degen die onderzoek heeft aangevraagd. Laboratorium heeft niks te
verbergen voor zorgvrager, maar zorgvrager heeft niets aan uitslag. Getallen zeggen hem
niets. Bovendien kan uitslag onderdelen zijn van reeks onderzoeken. Arts heeft dan zijn
diagnose pas klaar als alle uitslagen binnen zijn. Aan hand van uitslagen kan arts bepalen of
zorgvrager bepaalde ziekte wel/niet heeft. Arts legt in begrijpelijke taal aan zorgvrager uit wat
uitslagen inhouden & diagnose is. Als zorgvrager lichaamsvloeistof/weefsel moet afstaan
voor laboratoriumonderzoek heeft dit monster nemen. Meeste monster worden genomen
bloed & urine, maar ook ontlasting, sputum, neus- & keelslijm, vaginaslijm & sperma worden
regelmatig onderzocht. Huisarts neemt weefselmonster zoals huid of slijmvlies. Soms prikt
arts abces of lichaamsholte aan & wordt vloeistof die hieruit komt onderzocht. In ziekenhuis
worden door specialisten ook andere vloeistoffen & weefsels onderzocht. Eigenlijk kunnen
alle weefsels in laboratorium onderzocht worden. Niet elk laboratorium gebeurt elk
onderzoek. Soms wordt monster daarom opgestuurd naar laboratorium ergens anders in
Nederland & soms in buitenland. Soms kan huisarts ter plekken monster onderzoeken &
heeft zorgvrager direct uitslag. Sommige andere onderzoeken kunnen maanden op zich
laten wachten.
Reden onderzoek
Onderzoek laten doen, vaak belastend voor zorgvrager. Meeste onderzoeken zijn vervelend.
Bloedprikken is niet leuk & kan blauwe plek opleveren. Röntgenfoto geeft stralenbelasting.
Arts zal alleen onderzoek laten doen als hij vindt dat nodig is. Moet reden, indicatie voor zijn.
Arts zal nooit zo maar onderzoek aanvragen, want dan zegt resultaat niet zo veel. Arts weet
dan niet waar hij eigenlijk naar zoekt. Onderzoek laten doen is erg duur. Gezondheidszorg is
bijna onbetaalbaar aan worden. Daarom wordt bezuinig op onderzoeken die geen extra
informatie geven. Onderzoek doen kan zorgvrager onzeker maken. Veel mensen worden
ongerust als arts onderzoek doet. Als arts geen vermoeden ernstige ziekte heeft, zal
zorgvrager niet onnodig bang maken door onderzoek uit te voeren. Sommige zorgvrager zijn
heel onzeker over hun gezondheid. Zijn bang dat ze ernstige ziekte hebben. Krijgen
lichamelijke klachten door psychische problemen. Is voor huisarts vaak heel moeilijk deze
zorgvragers gerust te stellen. Daarnaast willen deze zorgvragers vaak steeds meer
onderzoeken als algemeen onderzoek niets oplevert. Verwachten verklaring voor hun
klachten. Soms wel nuttig om onderzoek te doen bij schijnbaar gezonde zorgvragers. Deze
zorgvragers vallen in risicogroep voor bepaalde aandoening. Bijvoorbeeld in familie bepaalde
vorm darmkanker voorkomt, zal iedereen in familie regelmatig worden gecondoleerd.
Hebben grotere kans speciale vorm darmkanker ook te krijgen. Bij tijdig ingrijpen betere
overlevingskansen. Behalve familiare ziekten, komt ook leeftijd zijn waardoor zorgvragers
meer kan lopen op ziekten. Denk aan bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Bij
dit onderzoek worden alle vrouwen boven bepaalde leeftijd regelmatig gecontroleerd met
uitstrijkje. Arts houdt rekening met al deze punten als hi besluit vervolgonderzoek aan te
vragen zorgvrager kan ervan uitgaan dat arts alle nodige zorg biedt.
Onderzoeksmaterialen
Tegenwoordig heel veel onderzoeken. Voor onderzoeken waar als verzorgende mee te
maken hebt, bestaan meestal protocollen. Moet natuurlijk volgen. Heel vaak zit ook
handleiding bij potje of envelop voor onderzoek. Als van regels afwijkt, kan uitslag hierdoor
, Samenvatting thema 10 laboratoriummonsters voor
diagnostiek
anders worden. Kans bestaat dan dat zorgvrager behandeling krijgt die niet nodig heeft.
Volgende lichaamsvloeistoffen & weefsels kunne worden onderzocht:
- Urine
- Ontlasting
- Sputum
- Bloed
- Neus-, keel-, navel-, vaginaal-, huid- of wondkweken
Urine
Wordt heel vaak onderzocht. Bedlegerige zorgvragers & met verblijfskatheter hebben meer
kans op infectie van blaas dan mensen die gewoon mobiel zijn. Urineonderzoek is weinig
belastend onderzoek. Urine wordt in laboratorium onderzocht op stoffen die er in zitten &
besmetting met bacteriën. Als urinemonster neemt, kijk naar:
- Hoe veelheid (per portie & per 24 uur)
- Kleur
- Helderheid
- Geur
Als zorgvrager veel drinkt, wordt urine lichter. Als te weinig drinkt wordt urine donker.
Donkerbruin schuimende urine komt voor bij zorgvragers met leverproblemen. Rode urine
komt voor bij zorgvragers met bloed in urine of zorgvragers die niet bietjes gegeten hebben.
Sommige medicijnen kunnen kleur urine veranderen. Vreemde geur aan urine hoeft niet altijd
iets te beteken. Kan komen door het eten. Blaasontsteking is urine vaak oranje kleur, troebel
& stinkt. Urine wordt in kleine porties & vaak uitgeplast. Zorgvrager heeft meestal ook jeuk of
pijn bij plassen. Is goed dit aan arts te melden. Deze observaties helpen bij het stellen van
diagnose. Bij blaasontsteking zal arts urine laten onderzoeken op micro-organismen. Moet
aseptisch opgevangen urine zijn. Urine mag bij of na afnemen niet meer besmet worden met
bacteriën van buiten de blaas. Daarom moet schoon & steriel werken. Laat zorgvrager
schaamstreek of voorhuid goed schoonmaken of doet het voor hen. Laat vrouw in schone,
droge po plassen die uit pospoeler komt. Giet urine direct in steriel potje & sluit meteen af.
Mannen kunne rechtstreeks in potje plassen als ze dat kunnen. Mogen binnenkant of
bovenkant van potje niet aanraken. Bewaart potje tot verzending naar laboratorium in
koelkast die daarvoor bestemd is. Tap nooit zomaar beetje urine uit katheterzak. Urine staat
al tijden & micro-organismen hebben zich kunnen vermenigvuldigen in de zak, urine normaal
nauwelijks micro-organismen bevat. Soms moet zorgvrager in opdracht van arts
gekatheriseerd worden voor opvang urine. Kunt katheter voor eenmalig gebruik gebruiken,
hoeft geen verblijfskatheter te zijn. Alleen als zorgvrager helemaal geen residu in blaas
opbouwt kan verblijfskatheter handig zijn. Wordt eerst een tijdje afgeklemd, blaas vult zich
dan. Opent klem & laat urine aflopen in potje. Daarna katheter weer worden verwijderd.
Katheteriseren voor opvangen urine is natuurlijk wel belastend voor zorgvrager. Kleine
kinderen bestaan opvangzakjes die op kruis geplakt worden. Urine daarin opvangen wordt
overgegoten in potje. Meeste urine hoeft niet aseptisch opgevangen te worden. Voor hen
gebruik schoon jampotje, heet afwassen. Zorg dat geen resten jam in schroefdraad zitten.
Ontlasting
Wordt regelmatig onderzocht. Meestal wil arts weten of (onzichtbaar) bloed, verteringsresten
of worden in voorkomen. Zorgvrager doet behoeft in po/toilet met plateau. Neemt klein
schepje dat bij potje zit een klein beetje ontlasting & doet dit in potje. Voor sommige
onderzoeken moet zorgvrager dieet houden/maatregelen vooraf nemen. Belangrijk voor jou
als zorgverlener goed uit te leggen aan zorgvrager. Kunt regels vinden:
- Opzoeken in protocollen map/intranet van instelling
- Nalezen bijsluiten van potje
- Navragen bij arts die onderzoek heeft aangevraagd
diagnostiek
Monsters nemen voor diagnostiek
Stellen van diagnose door afnemen monsters
Vaak weet arts wel wat met zorgvrager aan hand is, als deze met klachten bij hem komt.
Heeft in ieder geval vermoeden. Als niet helemaal zeker is, zal extra onderzoek doen of laten
doen om meer duidelijkheid te krijgen. Arts heeft diagnose nodig om met juiste behandeling
te beginnen. Dergelijk onderzoek heeft aanvullend onderzoek. Soms moet zorgvrager
hartfilmpje of borstfoto laten maken, urine inleveren, bloed geven. Wordt in laboratorium
onderzocht. Laboratorium of röntgenafdeling stuurt uitslag naar arts & niet naar zorgvrager.
Arts is immers degen die onderzoek heeft aangevraagd. Laboratorium heeft niks te
verbergen voor zorgvrager, maar zorgvrager heeft niets aan uitslag. Getallen zeggen hem
niets. Bovendien kan uitslag onderdelen zijn van reeks onderzoeken. Arts heeft dan zijn
diagnose pas klaar als alle uitslagen binnen zijn. Aan hand van uitslagen kan arts bepalen of
zorgvrager bepaalde ziekte wel/niet heeft. Arts legt in begrijpelijke taal aan zorgvrager uit wat
uitslagen inhouden & diagnose is. Als zorgvrager lichaamsvloeistof/weefsel moet afstaan
voor laboratoriumonderzoek heeft dit monster nemen. Meeste monster worden genomen
bloed & urine, maar ook ontlasting, sputum, neus- & keelslijm, vaginaslijm & sperma worden
regelmatig onderzocht. Huisarts neemt weefselmonster zoals huid of slijmvlies. Soms prikt
arts abces of lichaamsholte aan & wordt vloeistof die hieruit komt onderzocht. In ziekenhuis
worden door specialisten ook andere vloeistoffen & weefsels onderzocht. Eigenlijk kunnen
alle weefsels in laboratorium onderzocht worden. Niet elk laboratorium gebeurt elk
onderzoek. Soms wordt monster daarom opgestuurd naar laboratorium ergens anders in
Nederland & soms in buitenland. Soms kan huisarts ter plekken monster onderzoeken &
heeft zorgvrager direct uitslag. Sommige andere onderzoeken kunnen maanden op zich
laten wachten.
Reden onderzoek
Onderzoek laten doen, vaak belastend voor zorgvrager. Meeste onderzoeken zijn vervelend.
Bloedprikken is niet leuk & kan blauwe plek opleveren. Röntgenfoto geeft stralenbelasting.
Arts zal alleen onderzoek laten doen als hij vindt dat nodig is. Moet reden, indicatie voor zijn.
Arts zal nooit zo maar onderzoek aanvragen, want dan zegt resultaat niet zo veel. Arts weet
dan niet waar hij eigenlijk naar zoekt. Onderzoek laten doen is erg duur. Gezondheidszorg is
bijna onbetaalbaar aan worden. Daarom wordt bezuinig op onderzoeken die geen extra
informatie geven. Onderzoek doen kan zorgvrager onzeker maken. Veel mensen worden
ongerust als arts onderzoek doet. Als arts geen vermoeden ernstige ziekte heeft, zal
zorgvrager niet onnodig bang maken door onderzoek uit te voeren. Sommige zorgvrager zijn
heel onzeker over hun gezondheid. Zijn bang dat ze ernstige ziekte hebben. Krijgen
lichamelijke klachten door psychische problemen. Is voor huisarts vaak heel moeilijk deze
zorgvragers gerust te stellen. Daarnaast willen deze zorgvragers vaak steeds meer
onderzoeken als algemeen onderzoek niets oplevert. Verwachten verklaring voor hun
klachten. Soms wel nuttig om onderzoek te doen bij schijnbaar gezonde zorgvragers. Deze
zorgvragers vallen in risicogroep voor bepaalde aandoening. Bijvoorbeeld in familie bepaalde
vorm darmkanker voorkomt, zal iedereen in familie regelmatig worden gecondoleerd.
Hebben grotere kans speciale vorm darmkanker ook te krijgen. Bij tijdig ingrijpen betere
overlevingskansen. Behalve familiare ziekten, komt ook leeftijd zijn waardoor zorgvragers
meer kan lopen op ziekten. Denk aan bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Bij
dit onderzoek worden alle vrouwen boven bepaalde leeftijd regelmatig gecontroleerd met
uitstrijkje. Arts houdt rekening met al deze punten als hi besluit vervolgonderzoek aan te
vragen zorgvrager kan ervan uitgaan dat arts alle nodige zorg biedt.
Onderzoeksmaterialen
Tegenwoordig heel veel onderzoeken. Voor onderzoeken waar als verzorgende mee te
maken hebt, bestaan meestal protocollen. Moet natuurlijk volgen. Heel vaak zit ook
handleiding bij potje of envelop voor onderzoek. Als van regels afwijkt, kan uitslag hierdoor
, Samenvatting thema 10 laboratoriummonsters voor
diagnostiek
anders worden. Kans bestaat dan dat zorgvrager behandeling krijgt die niet nodig heeft.
Volgende lichaamsvloeistoffen & weefsels kunne worden onderzocht:
- Urine
- Ontlasting
- Sputum
- Bloed
- Neus-, keel-, navel-, vaginaal-, huid- of wondkweken
Urine
Wordt heel vaak onderzocht. Bedlegerige zorgvragers & met verblijfskatheter hebben meer
kans op infectie van blaas dan mensen die gewoon mobiel zijn. Urineonderzoek is weinig
belastend onderzoek. Urine wordt in laboratorium onderzocht op stoffen die er in zitten &
besmetting met bacteriën. Als urinemonster neemt, kijk naar:
- Hoe veelheid (per portie & per 24 uur)
- Kleur
- Helderheid
- Geur
Als zorgvrager veel drinkt, wordt urine lichter. Als te weinig drinkt wordt urine donker.
Donkerbruin schuimende urine komt voor bij zorgvragers met leverproblemen. Rode urine
komt voor bij zorgvragers met bloed in urine of zorgvragers die niet bietjes gegeten hebben.
Sommige medicijnen kunnen kleur urine veranderen. Vreemde geur aan urine hoeft niet altijd
iets te beteken. Kan komen door het eten. Blaasontsteking is urine vaak oranje kleur, troebel
& stinkt. Urine wordt in kleine porties & vaak uitgeplast. Zorgvrager heeft meestal ook jeuk of
pijn bij plassen. Is goed dit aan arts te melden. Deze observaties helpen bij het stellen van
diagnose. Bij blaasontsteking zal arts urine laten onderzoeken op micro-organismen. Moet
aseptisch opgevangen urine zijn. Urine mag bij of na afnemen niet meer besmet worden met
bacteriën van buiten de blaas. Daarom moet schoon & steriel werken. Laat zorgvrager
schaamstreek of voorhuid goed schoonmaken of doet het voor hen. Laat vrouw in schone,
droge po plassen die uit pospoeler komt. Giet urine direct in steriel potje & sluit meteen af.
Mannen kunne rechtstreeks in potje plassen als ze dat kunnen. Mogen binnenkant of
bovenkant van potje niet aanraken. Bewaart potje tot verzending naar laboratorium in
koelkast die daarvoor bestemd is. Tap nooit zomaar beetje urine uit katheterzak. Urine staat
al tijden & micro-organismen hebben zich kunnen vermenigvuldigen in de zak, urine normaal
nauwelijks micro-organismen bevat. Soms moet zorgvrager in opdracht van arts
gekatheriseerd worden voor opvang urine. Kunt katheter voor eenmalig gebruik gebruiken,
hoeft geen verblijfskatheter te zijn. Alleen als zorgvrager helemaal geen residu in blaas
opbouwt kan verblijfskatheter handig zijn. Wordt eerst een tijdje afgeklemd, blaas vult zich
dan. Opent klem & laat urine aflopen in potje. Daarna katheter weer worden verwijderd.
Katheteriseren voor opvangen urine is natuurlijk wel belastend voor zorgvrager. Kleine
kinderen bestaan opvangzakjes die op kruis geplakt worden. Urine daarin opvangen wordt
overgegoten in potje. Meeste urine hoeft niet aseptisch opgevangen te worden. Voor hen
gebruik schoon jampotje, heet afwassen. Zorg dat geen resten jam in schroefdraad zitten.
Ontlasting
Wordt regelmatig onderzocht. Meestal wil arts weten of (onzichtbaar) bloed, verteringsresten
of worden in voorkomen. Zorgvrager doet behoeft in po/toilet met plateau. Neemt klein
schepje dat bij potje zit een klein beetje ontlasting & doet dit in potje. Voor sommige
onderzoeken moet zorgvrager dieet houden/maatregelen vooraf nemen. Belangrijk voor jou
als zorgverlener goed uit te leggen aan zorgvrager. Kunt regels vinden:
- Opzoeken in protocollen map/intranet van instelling
- Nalezen bijsluiten van potje
- Navragen bij arts die onderzoek heeft aangevraagd
