Samenvatting Handelingsgericht werken: een handreiking voor het schoolteam Periode 1
Wat moet ik leren?
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 3.1 t/m 3.6
H1: Uitgangspunten Handelingsgericht werken
Beoogt kwaliteit van onderwijs en begeleiding van alle leerlingen. 7 uitgangspunten:
- onderwijsbehoeften van leerlingen centraal
- gaat om afstemming en wisselwerking
- leerkracht doet ertoe
- positieve aspecten van groot belang
- we werken constructief samen
- ons handelen is doelgericht
- werkwijze is systematisch en transparant.
Waar zijn deze uitgangspunten op gebaseerd? Theorieën over leer- en sociaal-emotionele
ontwikkeling van kinderen, effectief adaptief onderwijs en doeltreffende leerlingbegeleiding hierin
verwerkt. Maatschappelijke ontwikkelingen hebben ook geïnspireerd. Uitgangspunten gebaseerd op
wetenschappelijk onderzoek. Scholen kunnen in kwaliteit van hun onderwijs namelijk aanzienlijk
verbeteren als ze beschikbare onderzoeksresultaten benutten en werkwijzen toepassen waarvan de
effectiviteit is bewezen. HGW streeft naar evidence-based kennis te vertalen naar praktijk.
Onderwijsbehoeften centraal. Onderwijsbehoeften geven aan wat een leerling nodig heeft om
doelen te bereiken. Essentieel in omgaan met verschillen is hoe we naar kinderen kijken en hoe we
problemen formuleren. We richten ons niet zozeer op wat er mis is maar meer op wat het kind nodig
heeft om een bepaald doel te bereiken. HGW betekent het waarderen van verschillen tussen
kinderen. Onderwijsbehoeften bieden aanknopingspunten voor het handelen van de leerkracht, de
omgang tussen klasgenootjes en de inrichting van de omgeving. We vertalen gegevens uit
observaties, gesprekken, toetsen en schriftelijk werk naar doelen en benutten ze bij formuleren van
onderwijsbehoeften. Hoe ziet het gewenste onderwijsaanbod eruit en wat betekent dit voor de
aanpak? Onderwijsbehoeften omschrijven we als wenselijk aanbod en haalbaarheid.
, Waarom zijn onderwijsbehoeften zo belangrijk?
- We blijven in gesprekken over kinderen vaak hangen in problemen
- Werken vanuit onderwijsbehoefte concretiseert streven naar afstemming. Kinderen verschillen in
aanpak van de leerkracht en ouders doen ertoe.
- Bij formuleren van onderwijsbehoeften benutten we kennis en ervaring van alle betrokkenen.
- Onderwijsbehoeften bieden helder en zinvol kader voor communicatie over Passend Onderwijs.
- Onderwijsbehoefte vormen basis van HGW-cyclus op groepsniveau. Hier stemmen we onderwijs zo
veel mogelijk af op verschillen tussen leerlingen.
Afstemming en wisselwerking. Theoretisch kader. Een kind ontwikkelt zich niet in isolement maar in
wisselwerking met omeving. Het gaat om interactie met omgeving = transactionele model. Wat gaat
goed (stimulerende factoren) en wat is problematisch (belemmerende factoren)? Dit theoretische
kader is vergelijkbaar met systeemdenken: onderwijs is een systeem waarin verschillende factoren
elkaar in cyclus met oorzaak en gevolg, voortdurend wederwijds beïnvloeden. De meest effectieve
leerkrachten behandelen niet alle leerlingen hetzelfde. Ze passen verschillende aanpakken toe.
Wisselwerking. Kinderen ontwikkelen zich in verschillende systemen (op school, thuis, hobby’s,
straat). De ontwikkeling vindt altijd plaats in wisselwerking met de omgeving: in interactie met
ouders, leerkracht of andere kinderen. Kind en omgeving beïnvloeden elkaar voortdurend. Deze
wisselwerking tussen leerling en leerkracht , leerlingen onderling, kind en ouders en tussen school en
ouders is belangrijk thema bij HGW. Situatie rondom kind kan dan beter worden begrepen en een
goede oplossing kan worden gezocht.
Praten over en observeren van wisselwerking. Het gegeven dat niet alleen leerlingen maar ook
leerkrachten en groepen verschillen is belangrijk in gesprek en observatie bij HGW. Aanpakken van
verschillende leerkrachten verschillen. Dergelijke verschillen benutten team bij HGW: leerkrachten
vullen elkaar aan en leren van elkaar. Observeren in een groep is belangrijk. Afstemming tussen
aanpak op school en thuis is eveneens van belang. Zo’n gecombineerde aanpak is per definitie
succesvoller dan een aanpak die zich alleen op school of thuis richt.
De leerkracht doet ertoe. De leerkracht biedt zo goed mogelijk adaptief onderwijs. Cruciale bijdrage
aan positieve ontwikkeling. Een sterke leerkracht is effectief voor alle leerlingen, ongeacht de
kenmerken. Combineren we kwaliteit van scholen met die van leerkrachten, dan zien we een groot
verschil in schoolprestaties. Doelgericht omgaan met verschillen tussen leerlingen is belangrijk
kenmerk van effectieve leerkracht. Succes van leerkracht beïnvloed door mate waarin zij reflecteert
op eigen rol: houding, ideeën, handelen en effect daarvan op leerlingen, ouders en collega’s.
Van onderwijsbehoeften van leerlingen naar ondersteuningsbehoeften van leerkrachten.
Leerkrachten kunnen hun behoeften op vergelijkbare manier kenbaar maken: wat heb ik nodig om
dit kind een goede aanpak te bieden. = ondersteuningsbehoeften van leerkracht. Betreffen zaken als
pedagogische aanpak, instructie, feedback en klassenmanagement. Een leerkracht die eigen
ondersteuningsbehoeften formuleert laat hiermee zien dat zij regie heeft over eigen onderwijs. Het
is dus van groot belang dat je als leerkracht duidelijk aangeeft waaraan je behoefte hebt. Daarnaast
vragen we ouders wat zij nodig hebben om bepaald doel te behalen. Wat zijn hun
ondersteuningsbehoeften.
Positieve aspecten van groot belang. Positieve aspecten van kind, leerkracht, groep en ouders van
groot belang bij HGW. Als we vertrekken vanuit problematische situatie, dan zoeken we vooral naar
problemen Vervolgens reageren we hierop en beschouwen reactie van de ander als bevestiging van
opvatting. Je gaat gericht op zoek naar gedragingen die dit beeld kunnen tegenspreken, en dus
positief zijn. Hierdoor voorkom je tunnelvisie, krijg je een reëler beeld en zie je meer mogelijkheden.
Positieve aspecten bieden perspectief: dat wat goed gaat, breiden we verder uit.
Wat doen we met positieve aspecten.
- Zoeken naar positieve kenmerken bij leerlingen, leerkrachten, groep, collega’s, school of ouders.
Wat moet ik leren?
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 3.1 t/m 3.6
H1: Uitgangspunten Handelingsgericht werken
Beoogt kwaliteit van onderwijs en begeleiding van alle leerlingen. 7 uitgangspunten:
- onderwijsbehoeften van leerlingen centraal
- gaat om afstemming en wisselwerking
- leerkracht doet ertoe
- positieve aspecten van groot belang
- we werken constructief samen
- ons handelen is doelgericht
- werkwijze is systematisch en transparant.
Waar zijn deze uitgangspunten op gebaseerd? Theorieën over leer- en sociaal-emotionele
ontwikkeling van kinderen, effectief adaptief onderwijs en doeltreffende leerlingbegeleiding hierin
verwerkt. Maatschappelijke ontwikkelingen hebben ook geïnspireerd. Uitgangspunten gebaseerd op
wetenschappelijk onderzoek. Scholen kunnen in kwaliteit van hun onderwijs namelijk aanzienlijk
verbeteren als ze beschikbare onderzoeksresultaten benutten en werkwijzen toepassen waarvan de
effectiviteit is bewezen. HGW streeft naar evidence-based kennis te vertalen naar praktijk.
Onderwijsbehoeften centraal. Onderwijsbehoeften geven aan wat een leerling nodig heeft om
doelen te bereiken. Essentieel in omgaan met verschillen is hoe we naar kinderen kijken en hoe we
problemen formuleren. We richten ons niet zozeer op wat er mis is maar meer op wat het kind nodig
heeft om een bepaald doel te bereiken. HGW betekent het waarderen van verschillen tussen
kinderen. Onderwijsbehoeften bieden aanknopingspunten voor het handelen van de leerkracht, de
omgang tussen klasgenootjes en de inrichting van de omgeving. We vertalen gegevens uit
observaties, gesprekken, toetsen en schriftelijk werk naar doelen en benutten ze bij formuleren van
onderwijsbehoeften. Hoe ziet het gewenste onderwijsaanbod eruit en wat betekent dit voor de
aanpak? Onderwijsbehoeften omschrijven we als wenselijk aanbod en haalbaarheid.
, Waarom zijn onderwijsbehoeften zo belangrijk?
- We blijven in gesprekken over kinderen vaak hangen in problemen
- Werken vanuit onderwijsbehoefte concretiseert streven naar afstemming. Kinderen verschillen in
aanpak van de leerkracht en ouders doen ertoe.
- Bij formuleren van onderwijsbehoeften benutten we kennis en ervaring van alle betrokkenen.
- Onderwijsbehoeften bieden helder en zinvol kader voor communicatie over Passend Onderwijs.
- Onderwijsbehoefte vormen basis van HGW-cyclus op groepsniveau. Hier stemmen we onderwijs zo
veel mogelijk af op verschillen tussen leerlingen.
Afstemming en wisselwerking. Theoretisch kader. Een kind ontwikkelt zich niet in isolement maar in
wisselwerking met omeving. Het gaat om interactie met omgeving = transactionele model. Wat gaat
goed (stimulerende factoren) en wat is problematisch (belemmerende factoren)? Dit theoretische
kader is vergelijkbaar met systeemdenken: onderwijs is een systeem waarin verschillende factoren
elkaar in cyclus met oorzaak en gevolg, voortdurend wederwijds beïnvloeden. De meest effectieve
leerkrachten behandelen niet alle leerlingen hetzelfde. Ze passen verschillende aanpakken toe.
Wisselwerking. Kinderen ontwikkelen zich in verschillende systemen (op school, thuis, hobby’s,
straat). De ontwikkeling vindt altijd plaats in wisselwerking met de omgeving: in interactie met
ouders, leerkracht of andere kinderen. Kind en omgeving beïnvloeden elkaar voortdurend. Deze
wisselwerking tussen leerling en leerkracht , leerlingen onderling, kind en ouders en tussen school en
ouders is belangrijk thema bij HGW. Situatie rondom kind kan dan beter worden begrepen en een
goede oplossing kan worden gezocht.
Praten over en observeren van wisselwerking. Het gegeven dat niet alleen leerlingen maar ook
leerkrachten en groepen verschillen is belangrijk in gesprek en observatie bij HGW. Aanpakken van
verschillende leerkrachten verschillen. Dergelijke verschillen benutten team bij HGW: leerkrachten
vullen elkaar aan en leren van elkaar. Observeren in een groep is belangrijk. Afstemming tussen
aanpak op school en thuis is eveneens van belang. Zo’n gecombineerde aanpak is per definitie
succesvoller dan een aanpak die zich alleen op school of thuis richt.
De leerkracht doet ertoe. De leerkracht biedt zo goed mogelijk adaptief onderwijs. Cruciale bijdrage
aan positieve ontwikkeling. Een sterke leerkracht is effectief voor alle leerlingen, ongeacht de
kenmerken. Combineren we kwaliteit van scholen met die van leerkrachten, dan zien we een groot
verschil in schoolprestaties. Doelgericht omgaan met verschillen tussen leerlingen is belangrijk
kenmerk van effectieve leerkracht. Succes van leerkracht beïnvloed door mate waarin zij reflecteert
op eigen rol: houding, ideeën, handelen en effect daarvan op leerlingen, ouders en collega’s.
Van onderwijsbehoeften van leerlingen naar ondersteuningsbehoeften van leerkrachten.
Leerkrachten kunnen hun behoeften op vergelijkbare manier kenbaar maken: wat heb ik nodig om
dit kind een goede aanpak te bieden. = ondersteuningsbehoeften van leerkracht. Betreffen zaken als
pedagogische aanpak, instructie, feedback en klassenmanagement. Een leerkracht die eigen
ondersteuningsbehoeften formuleert laat hiermee zien dat zij regie heeft over eigen onderwijs. Het
is dus van groot belang dat je als leerkracht duidelijk aangeeft waaraan je behoefte hebt. Daarnaast
vragen we ouders wat zij nodig hebben om bepaald doel te behalen. Wat zijn hun
ondersteuningsbehoeften.
Positieve aspecten van groot belang. Positieve aspecten van kind, leerkracht, groep en ouders van
groot belang bij HGW. Als we vertrekken vanuit problematische situatie, dan zoeken we vooral naar
problemen Vervolgens reageren we hierop en beschouwen reactie van de ander als bevestiging van
opvatting. Je gaat gericht op zoek naar gedragingen die dit beeld kunnen tegenspreken, en dus
positief zijn. Hierdoor voorkom je tunnelvisie, krijg je een reëler beeld en zie je meer mogelijkheden.
Positieve aspecten bieden perspectief: dat wat goed gaat, breiden we verder uit.
Wat doen we met positieve aspecten.
- Zoeken naar positieve kenmerken bij leerlingen, leerkrachten, groep, collega’s, school of ouders.
