Hoofdstuk 1
Het recht is te vinden in rechtsbronnen;
● De wet
● Het verdrag
● De jurisprudentie
● De gewoonte
● De rechtswetenschap
Wetten vormen een van de belangrijkste rechtsbronnen. Hieronder verstaan we alle
overheidsvoorschriften gemaakt door:
● De regering samen met de Staten-Generaal; regelgeving die voor iedereen geldt,
wetten in de formele zin
● De regering; algemene maatregelen van bestuur
● Provinciale staten; provinciale verordeningen
● De gemeenteraad; gemeenteverordeningen
● Waterschappen en andere openbare lichamen; verordeningen
Bovenstaand is de rangorde tussen de overheidsvoorschriften. Nieuwe bepalingen staan
boven oude bepalingen in de rangorde.
Een verdrag is een (internationale) overeenkomst tussen staten onderling. Elk verdrag moet
goedgekeurd worden door de Staten-Generaal voordat het werking krijgt in NL. Verdragen
zijn in Nederland van een hogere orde dan alle andere Nederlandse weten (art.94 GW).
Jurisprudentie is de verzamelterm voor uitspraken van rechters, dit is een belangrijke
rechtsbron. Een rechter gaat vaak na wat andere rechters in eenzelfde zaak hebben
besloten. Een rechter mag nog steeds afwijken van eerdere uitspraken. Een uitspraak van
de Hoge Raad heeft meer gewicht dan een uitspraak van het gerechtshof, die weer
zwaarder weegt dan een uitspraak van een rechtbank.
De gewoonte is een voorbeeld van ongeschreven recht. Het gewoonterecht speelt nog een
rol bij de beoordeling of iets redelijk of onredelijk, zorgvuldig of onzorgvuldig is.
De rechtswetenschap bestudeert het recht en interpreteert wetgeving en jurisprudentie.
Deze zijn niet bindend, maar vormen een inspiratie voor ontwikkeling van het recht.
Een wet in formele zin kan alleen door de regering en de Staten-Generaal samen tot stand
komen. Een wet in materiële zin is een wet met regels die voor iedereen verbindend zijn
(gericht aan een groep).
De meeste wetten in formele zin zijn dus ook wetten in materiële zin. Niet alle wetten in
materiële zin zijn in formele zin.
Het objectieve recht zijn alle geschreven en ongeschreven rechtsregels bij elkaar. Het
subjectieve recht volgt uit het objectieve recht. Materieel recht gaat over inhoud en aard van
het recht; welk subjectief recht kan ik ontlenen aan het objectieve recht? Het formeel recht
,gaat over handhaving van het recht; hoe verwezenlijk ik mijn subjectief recht/hoe dwing ik dit
af?
De meeste regels in het BW zijn materieel recht. De regels in het wetboek van burgerlijke
rechtsvordering zijn formeel recht.
Aan dwingend recht moet je je altijd houden. Van aanvullend of regelend recht mag je
afwijken, is niets afgesproken dan geldt het aanvullend recht. Semi-dwingend recht staat
tussen dwingend en aanvullend recht in. Dit beschermt de economisch zwakke partij. Je
mag alleen afwijken van de wettelijke bepalingen wanneer dat in het voordeel is van de
economisch zwakke partij.
Het vastleggen en uniformeren van rechtsregels noemen we codificatie. Regels die niet in
wetten zijn vastgelegd zijn ongeschreven rechtsregels of is gewoonterecht.
Het publiekrecht geeft regels voor de verhouding tussen de burger en de overheid en tussen
overheidsinstanties onderling. Het privaatrecht, ook wel burgerlijk of civiel recht genoemd,
geeft de regels voor de verhouding tussen burgers en rechtspersonen onderling.
Indeling burgerlijk wetboek
1. Personen- en familierecht
2. Rechtspersonen
3. Vermogensrecht
4. Erfrecht
5. Zakelijke rechten
6. Algemeen gedeelde verbintenissenrecht
7. Bijzondere overeenkomsten 7A Vervolg
8. Verkeersmiddelen en vervoer
9. Rechten op voortbrengselen van de geest
10.Internationaal privaatrecht
Zaken zijn voor stoffelijke beheersing vatbare objecten. Vermogensrechten omvatten alles
wat geen zaak is (3:1 en 3:2 BW). Zaken en vermogensrechten noem je samen goederen
(paragrafen 2.3-2.5). zaken en vermogensrechten vormen samen iemands vermogen.
Het vermogensrecht is onderverdeeld in goederenrecht en verbintenissenrecht. Het
goederenrecht regelt de verhouding van mens tot goed en is grotendeels dwingend recht.
Het verbintenissenrecht ziet op de rechtsverhouding van mens tot mens en bevat veel
aanvullend recht.
Boek 3 BW heeft bepalingen die voor alle goederen (zaken en vermogensrechten) van
belang zijn. BW4 geldt voor alle goederen, maar voor bijzondere situaties. Boek 5 BW
behandelt de rechten die alleen op zaken bestaan. Boek 6,7 en 7A BW regelen het
verbintenissenrecht. Het BW heeft een gelaagde structuur, per rechtsgebied zijn eerst de
algemene rechtsregels opgenomen en daarna de meer specifieke/bijzondere regels. Door
een schakelbepaling zijn regels uit het ene gedeelte van het BW van toepassing op een
ander gedeelte van het BW.
,Terstond = onmiddellijk
Met onverwijld = Mag iets meer tijd genomen worden dan met terstond
Bekwame tijd of bekwame spoed = mag een langere tijd genomen worden dan met terstond
om te overleggen of onderzoek uit te voeren
Hoofdstuk 2
Het vermogensrecht regelt de rechten en plichten die onderdeel zijn van iemands vermogen.
Dit bestaat uit twee rechtsgebieden:
● Goederenrecht gaat over rechtsverhoudingen tussen rechtssubjecten en goederen
(BW3, 5). Hoofdzakelijk dwingend recht
● Verbintenissenrecht gaat over de rechtsverhoudingen tussen de rechtssubjecten
onderling (BW6, 7, 7A). Voornamend regelend recht
-> Zaken
-> Actieve vermogensbestanddelen -> Goederen
-> Vermogensrechten
Vermogen ->
-> Passieve vermogensbestanddelen -> Schulden
De actieve vermogensbestanddelen bestaan uit goederen. Goederen worden onderverdeeld
in zaken en vermogensrechten. Iedere zaak is een goed, maar niet ieder goed is een zaak.
Een vermogensrecht is een goed, maar geen zaak, het is namelijk geen stoffelijk object
maar het vertegenwoordigt wel waarde en brengt rechten met zich mee.
De passieve vermogensbestanddelen van een rechtspersoon (de schulden) zijn geen
goederen van die rechtspersoon. Schulden zijn namelijk geen eigendom maar een
verplichting tegenover een andere partij. Het vorderingsrecht is wel een goed, maar dit valt
in het vermogen van de schuldeiser.
De gerechtigde op een zaak wordt in het goederenrecht aangeduid met eigenaar. Iemand
die een vermogensrecht heeft, noemen we rechthebbende. De rechtspersoon met een
vorderingsrecht noemen we crediteur (schuldeiser). De rechtspersoon die moet betalen is de
debiteur (schuldenaar). Als het nog bij de ‘debiteuren’ kant staat, dan is het nog geen
vermogen omdat het nog niet in je bezit is.
Zaken zijn voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten (3:2 BW). Dieren zijn in
principe geen zaak, maar worden volgens artikel 3:2a BW gelijkgesteld aan zaken.
Onroerende zaken (3:3 lid 1 BW) is de grond en alles wat daar aan delfstoffen in zit en alles
wat op of in de grond is aangebracht en wat hiermee duurzaam verbonden is. Bijv:
woningen, bedrijfsgebouwen, boom, ijzererts, steenkool.
Roerende zaken (3:3 lid 2 BW) zijn alle zaken die niet onroerend zijn. Bijv: auto, meubels,
wasmachine, laptop.
, Een zaak kan uit verschillende bestanddelen bestaan. Bestanddelen zijn geen zaak zoals in
artikel 3:1 BW. Bestanddelen zijn onzelfstandig en gaan op in de zaak waarvan zij deel
uitmaken; de hoofdzaak. Bijv: muur, dak, vloer, wielen, motor, stoelen.
● Eerste criterium: Hoe wordt in de maatschappij gedacht over een bepaalde kwestie?
Volgens verkeersopvattingen.
● Tweede criterium: aard- en nagelvast verbonden. Kunnen niet zonder
beschadigingen van de hoofdzaak worden verwijderd.
Natrekking is wanneer een bestanddeel onderdeel wordt van een hoofdzaak. De eigenaar
van de hoofdzaak wordt door natrekking eigenaar van het bestanddeel. Bijv. als je een
schuur in je tuin bouwt.
Een bijzonder goed is het registergoed. Dit zijn goederen waarvoor inschrijving in de
openbare registers nodig is, als voorwaarde voor vestiging of overdracht daarvan.
● Alle onroerende zaken
● Teboekgestelde schepen of luchtvaartuigen
● Aandelen in registergoederen
● Beperkte rechten op registergoederen (bijv. hypotheek)
Het begrip vermogensrecht wordt op twee manieren gebruikt. Met het vermogensrecht kan
worden bedoeld: alle wettelijke bepalingen over het vermogensrecht. Hierbij bedoelen we
het vermogensrecht in objectieve zin. Daarnaast kan ieder rechtssubject zelf
vermogensrechten hebben. Rechten die alleen van het rechtssubject zijn worden
vermogensrecht in subjectieve zin genoemd. Het vermogensrecht in objectieve zin bestaat
uit regels over vermogensrechten in subjectieve zin.
Vermogensrechten (in subjectieve zin) zijn rechten die voldoen aan 1 van de volgende 3
criteria:
● Afzonderlijk of samen met een ander recht overdraagbaar zijn
● Bedoeld zijn om de rechthebbende stoffelijk voordeel te geven
● Verkregen zijn in ruil voor of in het vooruitzicht gesteld stoffelijk voordeel
Het eigendomsrecht van een woning is overdraagbaar en is dus een vermogensrecht.
Vermogensrechten worden onderscheiden in volledige en beperkte rechten. Volledige
rechten bestaan uit drie groepen.
● Eigendomsrecht: het meest omvattende recht dat een rechtspersoon heeft op een
zaak. Dit geeft aan de eigenaar de meest uitgebreide bevoegdheden (art 5:1 BW)
● Vorderingsrechten: Geeft recht op een prestatie
● Rechten op de voortbrengselen van de geest: Bijv. auteursrecht, octrooirecht,
merkenrecht
De eigenaar van een recht kan een deel van zijn bevoegdheid over zijn eigendomsrecht
afsplitsen en dat aan een ander geven. Het afgesplitste gedeelte is een beperkt recht. Een
beperkt recht is een recht dat is afgeleid uit een meer omvattend recht, hetwelk met het
beperkte recht is bezwaard. Het recht waaruit het beperkte recht is afgeleid noem je het
Het recht is te vinden in rechtsbronnen;
● De wet
● Het verdrag
● De jurisprudentie
● De gewoonte
● De rechtswetenschap
Wetten vormen een van de belangrijkste rechtsbronnen. Hieronder verstaan we alle
overheidsvoorschriften gemaakt door:
● De regering samen met de Staten-Generaal; regelgeving die voor iedereen geldt,
wetten in de formele zin
● De regering; algemene maatregelen van bestuur
● Provinciale staten; provinciale verordeningen
● De gemeenteraad; gemeenteverordeningen
● Waterschappen en andere openbare lichamen; verordeningen
Bovenstaand is de rangorde tussen de overheidsvoorschriften. Nieuwe bepalingen staan
boven oude bepalingen in de rangorde.
Een verdrag is een (internationale) overeenkomst tussen staten onderling. Elk verdrag moet
goedgekeurd worden door de Staten-Generaal voordat het werking krijgt in NL. Verdragen
zijn in Nederland van een hogere orde dan alle andere Nederlandse weten (art.94 GW).
Jurisprudentie is de verzamelterm voor uitspraken van rechters, dit is een belangrijke
rechtsbron. Een rechter gaat vaak na wat andere rechters in eenzelfde zaak hebben
besloten. Een rechter mag nog steeds afwijken van eerdere uitspraken. Een uitspraak van
de Hoge Raad heeft meer gewicht dan een uitspraak van het gerechtshof, die weer
zwaarder weegt dan een uitspraak van een rechtbank.
De gewoonte is een voorbeeld van ongeschreven recht. Het gewoonterecht speelt nog een
rol bij de beoordeling of iets redelijk of onredelijk, zorgvuldig of onzorgvuldig is.
De rechtswetenschap bestudeert het recht en interpreteert wetgeving en jurisprudentie.
Deze zijn niet bindend, maar vormen een inspiratie voor ontwikkeling van het recht.
Een wet in formele zin kan alleen door de regering en de Staten-Generaal samen tot stand
komen. Een wet in materiële zin is een wet met regels die voor iedereen verbindend zijn
(gericht aan een groep).
De meeste wetten in formele zin zijn dus ook wetten in materiële zin. Niet alle wetten in
materiële zin zijn in formele zin.
Het objectieve recht zijn alle geschreven en ongeschreven rechtsregels bij elkaar. Het
subjectieve recht volgt uit het objectieve recht. Materieel recht gaat over inhoud en aard van
het recht; welk subjectief recht kan ik ontlenen aan het objectieve recht? Het formeel recht
,gaat over handhaving van het recht; hoe verwezenlijk ik mijn subjectief recht/hoe dwing ik dit
af?
De meeste regels in het BW zijn materieel recht. De regels in het wetboek van burgerlijke
rechtsvordering zijn formeel recht.
Aan dwingend recht moet je je altijd houden. Van aanvullend of regelend recht mag je
afwijken, is niets afgesproken dan geldt het aanvullend recht. Semi-dwingend recht staat
tussen dwingend en aanvullend recht in. Dit beschermt de economisch zwakke partij. Je
mag alleen afwijken van de wettelijke bepalingen wanneer dat in het voordeel is van de
economisch zwakke partij.
Het vastleggen en uniformeren van rechtsregels noemen we codificatie. Regels die niet in
wetten zijn vastgelegd zijn ongeschreven rechtsregels of is gewoonterecht.
Het publiekrecht geeft regels voor de verhouding tussen de burger en de overheid en tussen
overheidsinstanties onderling. Het privaatrecht, ook wel burgerlijk of civiel recht genoemd,
geeft de regels voor de verhouding tussen burgers en rechtspersonen onderling.
Indeling burgerlijk wetboek
1. Personen- en familierecht
2. Rechtspersonen
3. Vermogensrecht
4. Erfrecht
5. Zakelijke rechten
6. Algemeen gedeelde verbintenissenrecht
7. Bijzondere overeenkomsten 7A Vervolg
8. Verkeersmiddelen en vervoer
9. Rechten op voortbrengselen van de geest
10.Internationaal privaatrecht
Zaken zijn voor stoffelijke beheersing vatbare objecten. Vermogensrechten omvatten alles
wat geen zaak is (3:1 en 3:2 BW). Zaken en vermogensrechten noem je samen goederen
(paragrafen 2.3-2.5). zaken en vermogensrechten vormen samen iemands vermogen.
Het vermogensrecht is onderverdeeld in goederenrecht en verbintenissenrecht. Het
goederenrecht regelt de verhouding van mens tot goed en is grotendeels dwingend recht.
Het verbintenissenrecht ziet op de rechtsverhouding van mens tot mens en bevat veel
aanvullend recht.
Boek 3 BW heeft bepalingen die voor alle goederen (zaken en vermogensrechten) van
belang zijn. BW4 geldt voor alle goederen, maar voor bijzondere situaties. Boek 5 BW
behandelt de rechten die alleen op zaken bestaan. Boek 6,7 en 7A BW regelen het
verbintenissenrecht. Het BW heeft een gelaagde structuur, per rechtsgebied zijn eerst de
algemene rechtsregels opgenomen en daarna de meer specifieke/bijzondere regels. Door
een schakelbepaling zijn regels uit het ene gedeelte van het BW van toepassing op een
ander gedeelte van het BW.
,Terstond = onmiddellijk
Met onverwijld = Mag iets meer tijd genomen worden dan met terstond
Bekwame tijd of bekwame spoed = mag een langere tijd genomen worden dan met terstond
om te overleggen of onderzoek uit te voeren
Hoofdstuk 2
Het vermogensrecht regelt de rechten en plichten die onderdeel zijn van iemands vermogen.
Dit bestaat uit twee rechtsgebieden:
● Goederenrecht gaat over rechtsverhoudingen tussen rechtssubjecten en goederen
(BW3, 5). Hoofdzakelijk dwingend recht
● Verbintenissenrecht gaat over de rechtsverhoudingen tussen de rechtssubjecten
onderling (BW6, 7, 7A). Voornamend regelend recht
-> Zaken
-> Actieve vermogensbestanddelen -> Goederen
-> Vermogensrechten
Vermogen ->
-> Passieve vermogensbestanddelen -> Schulden
De actieve vermogensbestanddelen bestaan uit goederen. Goederen worden onderverdeeld
in zaken en vermogensrechten. Iedere zaak is een goed, maar niet ieder goed is een zaak.
Een vermogensrecht is een goed, maar geen zaak, het is namelijk geen stoffelijk object
maar het vertegenwoordigt wel waarde en brengt rechten met zich mee.
De passieve vermogensbestanddelen van een rechtspersoon (de schulden) zijn geen
goederen van die rechtspersoon. Schulden zijn namelijk geen eigendom maar een
verplichting tegenover een andere partij. Het vorderingsrecht is wel een goed, maar dit valt
in het vermogen van de schuldeiser.
De gerechtigde op een zaak wordt in het goederenrecht aangeduid met eigenaar. Iemand
die een vermogensrecht heeft, noemen we rechthebbende. De rechtspersoon met een
vorderingsrecht noemen we crediteur (schuldeiser). De rechtspersoon die moet betalen is de
debiteur (schuldenaar). Als het nog bij de ‘debiteuren’ kant staat, dan is het nog geen
vermogen omdat het nog niet in je bezit is.
Zaken zijn voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten (3:2 BW). Dieren zijn in
principe geen zaak, maar worden volgens artikel 3:2a BW gelijkgesteld aan zaken.
Onroerende zaken (3:3 lid 1 BW) is de grond en alles wat daar aan delfstoffen in zit en alles
wat op of in de grond is aangebracht en wat hiermee duurzaam verbonden is. Bijv:
woningen, bedrijfsgebouwen, boom, ijzererts, steenkool.
Roerende zaken (3:3 lid 2 BW) zijn alle zaken die niet onroerend zijn. Bijv: auto, meubels,
wasmachine, laptop.
, Een zaak kan uit verschillende bestanddelen bestaan. Bestanddelen zijn geen zaak zoals in
artikel 3:1 BW. Bestanddelen zijn onzelfstandig en gaan op in de zaak waarvan zij deel
uitmaken; de hoofdzaak. Bijv: muur, dak, vloer, wielen, motor, stoelen.
● Eerste criterium: Hoe wordt in de maatschappij gedacht over een bepaalde kwestie?
Volgens verkeersopvattingen.
● Tweede criterium: aard- en nagelvast verbonden. Kunnen niet zonder
beschadigingen van de hoofdzaak worden verwijderd.
Natrekking is wanneer een bestanddeel onderdeel wordt van een hoofdzaak. De eigenaar
van de hoofdzaak wordt door natrekking eigenaar van het bestanddeel. Bijv. als je een
schuur in je tuin bouwt.
Een bijzonder goed is het registergoed. Dit zijn goederen waarvoor inschrijving in de
openbare registers nodig is, als voorwaarde voor vestiging of overdracht daarvan.
● Alle onroerende zaken
● Teboekgestelde schepen of luchtvaartuigen
● Aandelen in registergoederen
● Beperkte rechten op registergoederen (bijv. hypotheek)
Het begrip vermogensrecht wordt op twee manieren gebruikt. Met het vermogensrecht kan
worden bedoeld: alle wettelijke bepalingen over het vermogensrecht. Hierbij bedoelen we
het vermogensrecht in objectieve zin. Daarnaast kan ieder rechtssubject zelf
vermogensrechten hebben. Rechten die alleen van het rechtssubject zijn worden
vermogensrecht in subjectieve zin genoemd. Het vermogensrecht in objectieve zin bestaat
uit regels over vermogensrechten in subjectieve zin.
Vermogensrechten (in subjectieve zin) zijn rechten die voldoen aan 1 van de volgende 3
criteria:
● Afzonderlijk of samen met een ander recht overdraagbaar zijn
● Bedoeld zijn om de rechthebbende stoffelijk voordeel te geven
● Verkregen zijn in ruil voor of in het vooruitzicht gesteld stoffelijk voordeel
Het eigendomsrecht van een woning is overdraagbaar en is dus een vermogensrecht.
Vermogensrechten worden onderscheiden in volledige en beperkte rechten. Volledige
rechten bestaan uit drie groepen.
● Eigendomsrecht: het meest omvattende recht dat een rechtspersoon heeft op een
zaak. Dit geeft aan de eigenaar de meest uitgebreide bevoegdheden (art 5:1 BW)
● Vorderingsrechten: Geeft recht op een prestatie
● Rechten op de voortbrengselen van de geest: Bijv. auteursrecht, octrooirecht,
merkenrecht
De eigenaar van een recht kan een deel van zijn bevoegdheid over zijn eigendomsrecht
afsplitsen en dat aan een ander geven. Het afgesplitste gedeelte is een beperkt recht. Een
beperkt recht is een recht dat is afgeleid uit een meer omvattend recht, hetwelk met het
beperkte recht is bezwaard. Het recht waaruit het beperkte recht is afgeleid noem je het
