Samenvatting Psychologie een
praktijkgerichte benadering voor sociaal
werk + methodisch handelen Spierings &
Spierts
1. Wat is het centrale doel van de psychologie volgens Spierings & Spierts?
• Antwoord: Het beschrijven, verklaren, voorspellen en beïnvloeden van menselijk gedrag
en gedachten.
2. Noem de drie belangrijkste dimensies van de biopsychosociale benadering.
• Antwoord: 1. De biologische dimensie (lichaam, brein, genetica). 2. De psychologische
dimensie (gedachten, emoties, gedrag). 3. De sociale dimensie (omgeving, relaties,
cultuur).
3. Wat is het verschil tussen een intern en een extern attributie?
• Antwoord: Bij een interne attributie wijt men de oorzaak van gedrag aan persoonlijke
eigenschappen (bijv. "Hij is lui"). Bij een externe attributie wijt men de oorzaak aan de
situatie (bijv. "De trein had vertraging").
4. Beschrijf de fundamentele attributiefout.
• Antwoord: De neiging om het gedrag van anderen te sterk toe te schrijven aan hun
persoonlijkheid (interne attributie) en te weinig aan de situationele factoren (externe
attributie).
5. Wat is zelfeffectiviteit volgens Bandura?
• Antwoord: De overtuiging van een persoon dat hij/zij in staat is om een bepaald gedrag
succesvol uit te voeren en een gewenste uitkomst te bereiken.
6. Noem de vijf fasen in het transtheoretische model van verandering (Prochaska &
DiClemente).
• Antwoord: 1. Precontemplatie (niet-overwegen), 2. Contemplatie (overwegen), 3.
Preparatie (voorbereiding), 4. Actie (uitvoering), 5. Consolidatie (volhouden).
7. Wat is het verschil tussen intrinsieke en extrinsieke motivatie?
, • Antwoord: Intrinsieke motivatie komt van binnenuit (bijv. plezier, interesse). Extrinsieke
motivatie komt van buitenaf (bijv. beloning, straf).
8. Wat zijn de basisbehoeften in de Zelf-Determinatie Theorie (SDT) van Deci & Ryan?
• Antwoord: Autonomie (regie over eigen leven), Competentie (ergens goed in zijn), en
Verbondenheid (ergens bij horen).
9. Noem de vier hechtingstijlen volgens Bowlby en Ainsworth.
• Antwoord: 1. Veilige hechting. 2. Onveilig-vermijdende hechting. 3. Onveilig-
ambivalente hechting. 4. Gedesorganiseerde hechting.
10. Wat is het belang van een "veilige basis" in de hechtingstheorie?
• Antwoord: Een veilige basis (meestal een ouder) geeft een kind het vertrouwen om de
wereld te verkennen, wetende dat het altijd terug kan keren voor troost en steun.
11. Beschrijf de cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget. Noem de vier stadia.
• Antwoord: 1. Sensomotorisch stadium (0-2 jaar). 2. Preoperationeel stadium (2-6 jaar).
3. Concreet operationeel stadium (7-11 jaar). 4. Formeel operationeel stadium (12+
jaar).
12. Wat is scaffolding in de ontwikkelingstheorie van Vygotsky?
• Antwoord: De ondersteuning die een volwassene of expert geeft aan een kind om een
taak net boven zijn huidige niveau uit te voeren. Deze ondersteuning wordt afgebouwd
naarmate het kind competenter wordt.
13. Noem de acht psychosociale ontwikkelingsfasen van Erikson.
• Antwoord: 1. Vertrouwen vs. Wantrouwen. 2. Autonomie vs. Twijfel/Schaamte. 3.
Initiatief vs. Schuld. 4. Vlijt vs. Minderwaardigheid. 5. Identiteit vs. Rolverwarring. 6.
Intimiteit vs. Isolatie. 7. Generativiteit vs. Stagnatie. 8. Integriteit vs. Wanhoop.
14. Wat is coping en geef een voorbeeld van een probleemgerichte en een emotiegerichte
copingstrategie.
• Antwoord: Coping is het omgaan met stress. Probleemgericht: een plan maken om het
probleem op te lossen. Emotiegericht: afleiding zoeken om de negatieve emoties te
verminderen.
15. Wat is het verschil tussen empathie en sympathie?
, • Antwoord: Empathie is het meevoelen en begrijpen van de emoties van een ander (in
diens schoenen staan). Sympathie is medelijden hebben, maar op afstand.
16. Wat wordt bedoeld met "conditionering" en noem de twee hoofdtypen.
• Antwoord: Conditionering is een leerproces waarbij gedrag wordt aangeleerd door
associatie. De twee typen zijn: 1. Klassieke conditionering (Pavlov) en 2. Operante
conditionering (Skinner).
17. Geef een voorbeeld van operante conditionering waarbij gebruik wordt gemaakt van
positieve bekrachtiging.
• Antwoord: Een kind krijgt een compliment (bekrachtiger) voor het opruimen van zijn
kamer, waardoor de kans toeneemt dat het dit gedrag in de toekomst herhaalt.
18. Wat is het verschil tussen een fixed mindset en een growth mindset (Dweck)?
• Antwoord: Een fixed mindset is de overtuiging dat intelligentie en kwaliteiten vaststaan.
Een growth mindset is de overtuiging dat deze kunnen groeien door inspanning en leren.
19. Wat is cognitieve dissonantie?
• Antwoord: De onaangename spanning die iemand ervaart wanneer zijn gedrag niet in
overeenstemming is met zijn attitudes of overtuigingen.
20. Noem drie veelvoorkomende denkfouten (cognitieve vervormingen) volgens de cognitieve
therapie van Beck.
• Antwoord: Zwart-wit denken, catastroferen, emotional reasoning (bijv. "Ik voel me dom,
dus ik bén dom").
21. Wat is het primaire doel van gespreksvoering in het sociaal werk?
• Antwoord: Het opbouwen van een werkrelatie, het verkennen van de hulpvraag en het
empoweren van de cliënt.
22. Noem de kernvaardigheden van basale gespreksvoering.
• Antwoord: Actief luisteren, samenvatten, doorvragen, empathie tonen en het gebruik
van open vragen.
23. Wat is het verschil tussen een open en een gesloten vraag? Geef een voorbeeld.
• Antwoord: Een open vraag nodigt uit tot een uitgebreid antwoord (bijv. "Hoe was uw
week?"). Een gesloten vraag kan met ja/nee of een enkel woord beantwoord worden
(bijv. "Heeft u geslapen?").
, 24. Wat is de functie van een reflectie van gevoel?
• Antwoord: De cliënt helpen zich bewust te worden van zijn onderliggende emoties en
laten merken dat je deze emoties begrijpt en erkent.
25. Beschrijf de vier aspecten van de Roos van Leary.
• Antwoord: De roos beschrijft interpersoonlijk gedrag langs twee assen: Boven-Onder
(dominantie vs. onderdanigheid) en Tegen-Samen (tegenstand vs. samenwerking). Het
model laat zien dat gedrag van de één vaak complementair gedrag bij de ander oproept.
26. Wat is transference (overdracht) in een hulpverleningsrelatie?
• Antwoord: Het onbewust projecteren van gevoelens en attitudes van belangrijke
personen uit het verleden (bijv. een ouder) op de hulpverlener.
27. Wat is countertransference (tegenoverdracht)?
• Antwoord: De onbewuste emotionele reactie van de hulpverlener op de cliënt, vaak
gebaseerd op de eigen onverwerkte ervaringen.
28. Wat is een systeemtheoretisch perspectief?
• Antwoord: Het zien van een individu als onderdeel van een groter geheel (gezin, familie,
gemeenschap). Problemen worden gezien in de context van wederzijdse beïnvloeding
binnen dit systeem.
29. Wat is een genogram?
• Antwoord: Een visueel overzicht (een soort stamboom) van een familiesysteem over
meerdere generaties, waarin relatiepatronen en belangrijke gebeurtenissen worden
weergegeven.
30. Wat is een gezinsmythe?
• Antwoord: Een gedeelde, vaak onuitgesproken overtuiging binnen een gezin over
zichzelf, die het functioneren van het gezin sterk beïnvloedt (bijv. "Wij zijn een gezin dat
nooit om hulp vraagt").
31. Wat is een communicatiestoornis volgens de interactionele visie?
• Antwoord: Een verstoring in de communicatie tussen mensen, waarbij de oorzaak niet
bij één persoon ligt, maar in het interactiepatroon tussen hen.
32. Wat is een dubbelzinnige boodschap (double bind)?
praktijkgerichte benadering voor sociaal
werk + methodisch handelen Spierings &
Spierts
1. Wat is het centrale doel van de psychologie volgens Spierings & Spierts?
• Antwoord: Het beschrijven, verklaren, voorspellen en beïnvloeden van menselijk gedrag
en gedachten.
2. Noem de drie belangrijkste dimensies van de biopsychosociale benadering.
• Antwoord: 1. De biologische dimensie (lichaam, brein, genetica). 2. De psychologische
dimensie (gedachten, emoties, gedrag). 3. De sociale dimensie (omgeving, relaties,
cultuur).
3. Wat is het verschil tussen een intern en een extern attributie?
• Antwoord: Bij een interne attributie wijt men de oorzaak van gedrag aan persoonlijke
eigenschappen (bijv. "Hij is lui"). Bij een externe attributie wijt men de oorzaak aan de
situatie (bijv. "De trein had vertraging").
4. Beschrijf de fundamentele attributiefout.
• Antwoord: De neiging om het gedrag van anderen te sterk toe te schrijven aan hun
persoonlijkheid (interne attributie) en te weinig aan de situationele factoren (externe
attributie).
5. Wat is zelfeffectiviteit volgens Bandura?
• Antwoord: De overtuiging van een persoon dat hij/zij in staat is om een bepaald gedrag
succesvol uit te voeren en een gewenste uitkomst te bereiken.
6. Noem de vijf fasen in het transtheoretische model van verandering (Prochaska &
DiClemente).
• Antwoord: 1. Precontemplatie (niet-overwegen), 2. Contemplatie (overwegen), 3.
Preparatie (voorbereiding), 4. Actie (uitvoering), 5. Consolidatie (volhouden).
7. Wat is het verschil tussen intrinsieke en extrinsieke motivatie?
, • Antwoord: Intrinsieke motivatie komt van binnenuit (bijv. plezier, interesse). Extrinsieke
motivatie komt van buitenaf (bijv. beloning, straf).
8. Wat zijn de basisbehoeften in de Zelf-Determinatie Theorie (SDT) van Deci & Ryan?
• Antwoord: Autonomie (regie over eigen leven), Competentie (ergens goed in zijn), en
Verbondenheid (ergens bij horen).
9. Noem de vier hechtingstijlen volgens Bowlby en Ainsworth.
• Antwoord: 1. Veilige hechting. 2. Onveilig-vermijdende hechting. 3. Onveilig-
ambivalente hechting. 4. Gedesorganiseerde hechting.
10. Wat is het belang van een "veilige basis" in de hechtingstheorie?
• Antwoord: Een veilige basis (meestal een ouder) geeft een kind het vertrouwen om de
wereld te verkennen, wetende dat het altijd terug kan keren voor troost en steun.
11. Beschrijf de cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget. Noem de vier stadia.
• Antwoord: 1. Sensomotorisch stadium (0-2 jaar). 2. Preoperationeel stadium (2-6 jaar).
3. Concreet operationeel stadium (7-11 jaar). 4. Formeel operationeel stadium (12+
jaar).
12. Wat is scaffolding in de ontwikkelingstheorie van Vygotsky?
• Antwoord: De ondersteuning die een volwassene of expert geeft aan een kind om een
taak net boven zijn huidige niveau uit te voeren. Deze ondersteuning wordt afgebouwd
naarmate het kind competenter wordt.
13. Noem de acht psychosociale ontwikkelingsfasen van Erikson.
• Antwoord: 1. Vertrouwen vs. Wantrouwen. 2. Autonomie vs. Twijfel/Schaamte. 3.
Initiatief vs. Schuld. 4. Vlijt vs. Minderwaardigheid. 5. Identiteit vs. Rolverwarring. 6.
Intimiteit vs. Isolatie. 7. Generativiteit vs. Stagnatie. 8. Integriteit vs. Wanhoop.
14. Wat is coping en geef een voorbeeld van een probleemgerichte en een emotiegerichte
copingstrategie.
• Antwoord: Coping is het omgaan met stress. Probleemgericht: een plan maken om het
probleem op te lossen. Emotiegericht: afleiding zoeken om de negatieve emoties te
verminderen.
15. Wat is het verschil tussen empathie en sympathie?
, • Antwoord: Empathie is het meevoelen en begrijpen van de emoties van een ander (in
diens schoenen staan). Sympathie is medelijden hebben, maar op afstand.
16. Wat wordt bedoeld met "conditionering" en noem de twee hoofdtypen.
• Antwoord: Conditionering is een leerproces waarbij gedrag wordt aangeleerd door
associatie. De twee typen zijn: 1. Klassieke conditionering (Pavlov) en 2. Operante
conditionering (Skinner).
17. Geef een voorbeeld van operante conditionering waarbij gebruik wordt gemaakt van
positieve bekrachtiging.
• Antwoord: Een kind krijgt een compliment (bekrachtiger) voor het opruimen van zijn
kamer, waardoor de kans toeneemt dat het dit gedrag in de toekomst herhaalt.
18. Wat is het verschil tussen een fixed mindset en een growth mindset (Dweck)?
• Antwoord: Een fixed mindset is de overtuiging dat intelligentie en kwaliteiten vaststaan.
Een growth mindset is de overtuiging dat deze kunnen groeien door inspanning en leren.
19. Wat is cognitieve dissonantie?
• Antwoord: De onaangename spanning die iemand ervaart wanneer zijn gedrag niet in
overeenstemming is met zijn attitudes of overtuigingen.
20. Noem drie veelvoorkomende denkfouten (cognitieve vervormingen) volgens de cognitieve
therapie van Beck.
• Antwoord: Zwart-wit denken, catastroferen, emotional reasoning (bijv. "Ik voel me dom,
dus ik bén dom").
21. Wat is het primaire doel van gespreksvoering in het sociaal werk?
• Antwoord: Het opbouwen van een werkrelatie, het verkennen van de hulpvraag en het
empoweren van de cliënt.
22. Noem de kernvaardigheden van basale gespreksvoering.
• Antwoord: Actief luisteren, samenvatten, doorvragen, empathie tonen en het gebruik
van open vragen.
23. Wat is het verschil tussen een open en een gesloten vraag? Geef een voorbeeld.
• Antwoord: Een open vraag nodigt uit tot een uitgebreid antwoord (bijv. "Hoe was uw
week?"). Een gesloten vraag kan met ja/nee of een enkel woord beantwoord worden
(bijv. "Heeft u geslapen?").
, 24. Wat is de functie van een reflectie van gevoel?
• Antwoord: De cliënt helpen zich bewust te worden van zijn onderliggende emoties en
laten merken dat je deze emoties begrijpt en erkent.
25. Beschrijf de vier aspecten van de Roos van Leary.
• Antwoord: De roos beschrijft interpersoonlijk gedrag langs twee assen: Boven-Onder
(dominantie vs. onderdanigheid) en Tegen-Samen (tegenstand vs. samenwerking). Het
model laat zien dat gedrag van de één vaak complementair gedrag bij de ander oproept.
26. Wat is transference (overdracht) in een hulpverleningsrelatie?
• Antwoord: Het onbewust projecteren van gevoelens en attitudes van belangrijke
personen uit het verleden (bijv. een ouder) op de hulpverlener.
27. Wat is countertransference (tegenoverdracht)?
• Antwoord: De onbewuste emotionele reactie van de hulpverlener op de cliënt, vaak
gebaseerd op de eigen onverwerkte ervaringen.
28. Wat is een systeemtheoretisch perspectief?
• Antwoord: Het zien van een individu als onderdeel van een groter geheel (gezin, familie,
gemeenschap). Problemen worden gezien in de context van wederzijdse beïnvloeding
binnen dit systeem.
29. Wat is een genogram?
• Antwoord: Een visueel overzicht (een soort stamboom) van een familiesysteem over
meerdere generaties, waarin relatiepatronen en belangrijke gebeurtenissen worden
weergegeven.
30. Wat is een gezinsmythe?
• Antwoord: Een gedeelde, vaak onuitgesproken overtuiging binnen een gezin over
zichzelf, die het functioneren van het gezin sterk beïnvloedt (bijv. "Wij zijn een gezin dat
nooit om hulp vraagt").
31. Wat is een communicatiestoornis volgens de interactionele visie?
• Antwoord: Een verstoring in de communicatie tussen mensen, waarbij de oorzaak niet
bij één persoon ligt, maar in het interactiepatroon tussen hen.
32. Wat is een dubbelzinnige boodschap (double bind)?
