Hc 1- Introductie en substantiedualisme
Filosofie voor psychologen
Filosofie zien als conceptueel onderzoek, conceptuele verheldering,
grondslagonderzoek/geldigheidswetenschap, perspectiefwisseling, zoektocht naar de waarheid
Filosofie als een conceptueel onderzoek
- Wat is de betekenis van concepten die we gebruiken? Denk aan de geest, bewustzijn,
perceptie, aandacht, vrije wil, het zelf.
- Filosoof Sellars; Manifest(alledaags) wereldbeeld VS wetenschappelijk wereldbeeld
- Volkspsychologie; de manier waarop mensen automatisch nadenken over de geest,
mentale toestanden, bewustzijn. Zijn deze alledaagse gedachtes nuttig of moeten we dit
updaten op basis van de wetenschappelijke bevindingen.
Filosofie als conceptuele verheldering
- Conceptuele analyse als startpunt; wat bedoel je met concept x?
- Stap verder; niet alleen ‘’nadenken over hoe we een concept gebruiken’’
➔ Het gebruik van concepten verhelderen, concepten bijstellen op basis van wat de
wetenschap ons kan vertellen.
Filosofie als geldigheidswetenschap (soort grondslagenonderzoek voor andere domeinen)
- Wetenschappers gebruiken fundamentele concepten zoals causaliteit (oorzaak-gevolg
relaties).
- Oorzaak-gevolg relaties staan centraal in de wetenschap. Maar is dit concept wel geldig?
Passen wetenschappers dit wel toen? Bestaat het zelfs?
- David Hume: ‘’we vinden causaliteit niet in de realiteit, kunnen niet waarnemen. We
kunnen niet oorzaak-gevolg relaties vinden in de realiteit, het is iets wat we toeschrijven
aan de realiteit, op basis van vaak waargenomen correlaties.
- Volgens Hume kan het zo zijn dat we in de toekomst ooit een oorzaak ‘’per ongeluk’’
waarnemen doen die toont dat die oorzaak-gevolg relatie niet bestaat, dat was een
correlatie, die steeds per ongeluk voorkwam tot nu toe.
Filosofie als perspectiefwisseling
- Belangrijk om open mind te hebben.
- Verschillende perspectieven verkennen.
- Verplaatsen in andere persoon.
- Verruimen van onze ideeën.
- Mogelijkheid tot debat.
- Probeer te zien waarvan mensen kwamen met hun standpunt, wat is het nut van dit idee
en wat kan ik daarmee doen?
,Filosofie als zoektocht naar de waarheid
- Filos-sofia: liefde voor wijsheid VS de sofisten in het Oude Griekenland (-> getraind in de
overtuigingskracht. Ze waren goed in het spreken om mensen te overtuigen).
- Socrates: het gaat om de waarheid en niet mensen overtuigen.
- We vinden de waarheid misschien niet altijd, maar we moeten er wel naar zoeken (of
toch ten minste onwaarheden ontmaskeren).
Filosofie als all of the above
- We denken na over concepten
- We willen deze concepten juist(er) gebruiken.
- We willen nakijken of toepassingen van deze concepten in andere disciplines en
theorieën ook geldig zijn.
- We willen zo dicht mogelijk bij de waarheid komen. Daarvoor moeten we vaak kritisch
naar onze ideeën kijken en open staan voor andere ideeën.
Filosofie is NIET...
- Zomaar wat praten, over meningen, feitenvrij.
- Filosofie is geïnformeerd door filosofen uit het verleden en de wetenschap.
- Skepticisme: ‘’we kunnen dat nooit echt weten, er is geen waarheid’’. Een filosofische
houding is op zoek naar de waarheid gaan.
- Relativisme: ‘’alles is relatief, afhankelijk van standpunt, iedereen heeft zijn waarheid’’.
Misschien heeft dit een korreltje van de waarheid, maar we zijn op zoek naar objectieve
waarheid.
Waarom filosofie voor psychologen?
Filosofie als kritisch denken over het eigen vakgebied, de psychologie
- Ethiek: hoe moet ik, als psycholoog, handelen?
- Wetenschapsfilosofie: is deze handeling, of de theorie waarop ze berust,
wetenschappelijk onderbouwd? Wat is wetenschap en wat niet?
- Kritisch nadenken over fundamentele concepten uit de psychologie: wat is de geest?
Wat is bewustzijn? Hoe past de geest in de fysieke wereld?
Leerdoel 1; je kan beschrijven en uitleggen wat filosofie is en waarom het belangrijk is voor
psychologen
- Je kan uitleggen wat het lichaam-geest debat inhoudt.
- Je kan uitleggen wat de initiële classificatie van mentale toestanden is
- Je kan de positie in het lichaam-geest debat van de dualist beschrijven en verklaren.
- Je kan argumenten voor en tegen het dualisme reproduceren en evalueren.
Het lichaam-geest probleem The mind-body problem
- Mensen zijn fysieke wezens, opgebouwd uit cellen met een brein (materiele deeltjes).
Lichaam.
, - Mentale toestanden die toegeschreven worden aan onze geest; bewustzijn, gedachten,
ervaringen, percepties, herinneringen
Wat is de geest? Hoe verschilt die van het lichaam?
Wat is de relatie tussen geest en lichaam? Vb; hoe leiden fysieke gebeurtenissen tot percepties,
verlangens, gedachten? Je ziet een pizza, omdat je nabij(fysiek) dicht bij de pizza bent. Je
lichaam wordt dus op een bepaalde manier wordt beïnvloed door een ander fysiek ding. En op
basis van je sensaties, heb je verlangens naar de pizza.
Hoe leiden intenties tot acties? Je hebt nu het verlangen naar de pizza, je kunt nu de intenties
vormen om het te eten. Wellicht bestel je pizza zo, dat is een actie van je fysieke lichaam.
Hoe past de geest in de fysieke wereld?
Vraag 1: wat is de bewuste geest?
Een initiële indeling van de mentale toestanden die er bestaan.
Drie categorieën mentale toestanden
1. Bewuste ervaringen
2. Cognitie
3. Emoties
geest is een collectie van mentale toestanden
1. Bewuste ervaringen
Thomas Nagel: what is it like to be a bat? Volgens Nagel kunnen mensen nooit begrijpen hoe het
is om aan echolocatie te doen, want we zijn geen vleermuis. Om aan echolocatie te doen als
vleermuis, is een bewuste ervaringen die mensen niet kennen.
Er is iets ‘’hoe het is’’ om jou te zijn/dingen te ervaren die je ervaart (vb; smaak van koffie, gevoel
van angst, zien van kleur rood). Dit zijn subjectieve, kwalitatieve aspecten van je ervaring, dit zijn
de bewuste ervaringen.
Qualia (enkelvoud quale): de ‘’hoe het is’’, de kwalitatieve, subjectieve aspecten van
ervaringen.
Qualia zijn de individuele elementen van een ervaring. Bijvoorbeeld: de smaak van chocolade,
het warme gevoel van zonlicht, de pijn van een splinter.
Qualia gebruik je om een ervaring is voor jou(subjectief) te beschrijven. Ik vind pizza lekker, is
subjectief maar geen qualia. Als je in gaat op de ervaring hoe de pizza smaakte, hoe de kaas was
gesmolten of niet, is wel een qualia. Denk aan wat was de kwali
2. Cognitie
Mentale toestanden met intentionaliteit (aboutness, gaan over iets. het representeert een
bepaald object). Vb; nadenken over een eenhoorn, de eenhoorn is het intentionele object, mijn
gedachten gaat hierover.
, Voorbeeld; propositionele attitudes-> een bepaalde houding (geloven, denken, verbeelden,
vermoeden, oordelen, wensen, willen, hopen, twijfelen) ten opzichte van een propositie (=een
bewering, wat formuleerbaar als dat-zin).
Als ik een gedachte heb dat hier een eenhoorn is, neem ik een bepaalde houding aan ten
opzichte van de propositie, dat hier een eenhoorn zit.
- Jan denkt dat het regent, houding; denken (dit is een mentale toestand met
intentionaliteit) Propositie; het regent. Dit is een propositionele attitude.
Wat denkt jan? Dat het regent(propositie).
3. Emoties
Mentale toestanden met een kwalitatief karakter (qualia-what it is likeness) + intentionaliteit
(aboutness-what it is about)) (combinatie van de eerste 2 subproblemen).
Voorbeeld: het voelt op een bepaalde manier om kwaad te zijn op een slechte automobilist. Het
voelen is het kwalitatief karakter. (de qualia van kwaad) De slechte automobilist is de
intentionaliteit (de reden waarover deze emoties gaat).
Dit kun je tot de eerste twee sub problemen houden, want... als je weet hoe ervaringen(qualia)
en cognities(intentionaliteit) in de fysieke wereld passen, dan weet je dat ook voor emoties
(qualia + intentionaliteit).
Dus de lichaam geest probleem kent 2 subproblemen;
- Hoe passen qualia (subjectieve, kwalitatieve ervaringen) in de fysieke wereld?
- Hoe past intentionaliteit (het feit dat onze mentale toestanden over iets gaan) in de
fysieke wereld?
Hoe kunnen we deze 2 dingen verklaren, want dit zie je niet fysiek.
Filosofie voor psychologen
Filosofie zien als conceptueel onderzoek, conceptuele verheldering,
grondslagonderzoek/geldigheidswetenschap, perspectiefwisseling, zoektocht naar de waarheid
Filosofie als een conceptueel onderzoek
- Wat is de betekenis van concepten die we gebruiken? Denk aan de geest, bewustzijn,
perceptie, aandacht, vrije wil, het zelf.
- Filosoof Sellars; Manifest(alledaags) wereldbeeld VS wetenschappelijk wereldbeeld
- Volkspsychologie; de manier waarop mensen automatisch nadenken over de geest,
mentale toestanden, bewustzijn. Zijn deze alledaagse gedachtes nuttig of moeten we dit
updaten op basis van de wetenschappelijke bevindingen.
Filosofie als conceptuele verheldering
- Conceptuele analyse als startpunt; wat bedoel je met concept x?
- Stap verder; niet alleen ‘’nadenken over hoe we een concept gebruiken’’
➔ Het gebruik van concepten verhelderen, concepten bijstellen op basis van wat de
wetenschap ons kan vertellen.
Filosofie als geldigheidswetenschap (soort grondslagenonderzoek voor andere domeinen)
- Wetenschappers gebruiken fundamentele concepten zoals causaliteit (oorzaak-gevolg
relaties).
- Oorzaak-gevolg relaties staan centraal in de wetenschap. Maar is dit concept wel geldig?
Passen wetenschappers dit wel toen? Bestaat het zelfs?
- David Hume: ‘’we vinden causaliteit niet in de realiteit, kunnen niet waarnemen. We
kunnen niet oorzaak-gevolg relaties vinden in de realiteit, het is iets wat we toeschrijven
aan de realiteit, op basis van vaak waargenomen correlaties.
- Volgens Hume kan het zo zijn dat we in de toekomst ooit een oorzaak ‘’per ongeluk’’
waarnemen doen die toont dat die oorzaak-gevolg relatie niet bestaat, dat was een
correlatie, die steeds per ongeluk voorkwam tot nu toe.
Filosofie als perspectiefwisseling
- Belangrijk om open mind te hebben.
- Verschillende perspectieven verkennen.
- Verplaatsen in andere persoon.
- Verruimen van onze ideeën.
- Mogelijkheid tot debat.
- Probeer te zien waarvan mensen kwamen met hun standpunt, wat is het nut van dit idee
en wat kan ik daarmee doen?
,Filosofie als zoektocht naar de waarheid
- Filos-sofia: liefde voor wijsheid VS de sofisten in het Oude Griekenland (-> getraind in de
overtuigingskracht. Ze waren goed in het spreken om mensen te overtuigen).
- Socrates: het gaat om de waarheid en niet mensen overtuigen.
- We vinden de waarheid misschien niet altijd, maar we moeten er wel naar zoeken (of
toch ten minste onwaarheden ontmaskeren).
Filosofie als all of the above
- We denken na over concepten
- We willen deze concepten juist(er) gebruiken.
- We willen nakijken of toepassingen van deze concepten in andere disciplines en
theorieën ook geldig zijn.
- We willen zo dicht mogelijk bij de waarheid komen. Daarvoor moeten we vaak kritisch
naar onze ideeën kijken en open staan voor andere ideeën.
Filosofie is NIET...
- Zomaar wat praten, over meningen, feitenvrij.
- Filosofie is geïnformeerd door filosofen uit het verleden en de wetenschap.
- Skepticisme: ‘’we kunnen dat nooit echt weten, er is geen waarheid’’. Een filosofische
houding is op zoek naar de waarheid gaan.
- Relativisme: ‘’alles is relatief, afhankelijk van standpunt, iedereen heeft zijn waarheid’’.
Misschien heeft dit een korreltje van de waarheid, maar we zijn op zoek naar objectieve
waarheid.
Waarom filosofie voor psychologen?
Filosofie als kritisch denken over het eigen vakgebied, de psychologie
- Ethiek: hoe moet ik, als psycholoog, handelen?
- Wetenschapsfilosofie: is deze handeling, of de theorie waarop ze berust,
wetenschappelijk onderbouwd? Wat is wetenschap en wat niet?
- Kritisch nadenken over fundamentele concepten uit de psychologie: wat is de geest?
Wat is bewustzijn? Hoe past de geest in de fysieke wereld?
Leerdoel 1; je kan beschrijven en uitleggen wat filosofie is en waarom het belangrijk is voor
psychologen
- Je kan uitleggen wat het lichaam-geest debat inhoudt.
- Je kan uitleggen wat de initiële classificatie van mentale toestanden is
- Je kan de positie in het lichaam-geest debat van de dualist beschrijven en verklaren.
- Je kan argumenten voor en tegen het dualisme reproduceren en evalueren.
Het lichaam-geest probleem The mind-body problem
- Mensen zijn fysieke wezens, opgebouwd uit cellen met een brein (materiele deeltjes).
Lichaam.
, - Mentale toestanden die toegeschreven worden aan onze geest; bewustzijn, gedachten,
ervaringen, percepties, herinneringen
Wat is de geest? Hoe verschilt die van het lichaam?
Wat is de relatie tussen geest en lichaam? Vb; hoe leiden fysieke gebeurtenissen tot percepties,
verlangens, gedachten? Je ziet een pizza, omdat je nabij(fysiek) dicht bij de pizza bent. Je
lichaam wordt dus op een bepaalde manier wordt beïnvloed door een ander fysiek ding. En op
basis van je sensaties, heb je verlangens naar de pizza.
Hoe leiden intenties tot acties? Je hebt nu het verlangen naar de pizza, je kunt nu de intenties
vormen om het te eten. Wellicht bestel je pizza zo, dat is een actie van je fysieke lichaam.
Hoe past de geest in de fysieke wereld?
Vraag 1: wat is de bewuste geest?
Een initiële indeling van de mentale toestanden die er bestaan.
Drie categorieën mentale toestanden
1. Bewuste ervaringen
2. Cognitie
3. Emoties
geest is een collectie van mentale toestanden
1. Bewuste ervaringen
Thomas Nagel: what is it like to be a bat? Volgens Nagel kunnen mensen nooit begrijpen hoe het
is om aan echolocatie te doen, want we zijn geen vleermuis. Om aan echolocatie te doen als
vleermuis, is een bewuste ervaringen die mensen niet kennen.
Er is iets ‘’hoe het is’’ om jou te zijn/dingen te ervaren die je ervaart (vb; smaak van koffie, gevoel
van angst, zien van kleur rood). Dit zijn subjectieve, kwalitatieve aspecten van je ervaring, dit zijn
de bewuste ervaringen.
Qualia (enkelvoud quale): de ‘’hoe het is’’, de kwalitatieve, subjectieve aspecten van
ervaringen.
Qualia zijn de individuele elementen van een ervaring. Bijvoorbeeld: de smaak van chocolade,
het warme gevoel van zonlicht, de pijn van een splinter.
Qualia gebruik je om een ervaring is voor jou(subjectief) te beschrijven. Ik vind pizza lekker, is
subjectief maar geen qualia. Als je in gaat op de ervaring hoe de pizza smaakte, hoe de kaas was
gesmolten of niet, is wel een qualia. Denk aan wat was de kwali
2. Cognitie
Mentale toestanden met intentionaliteit (aboutness, gaan over iets. het representeert een
bepaald object). Vb; nadenken over een eenhoorn, de eenhoorn is het intentionele object, mijn
gedachten gaat hierover.
, Voorbeeld; propositionele attitudes-> een bepaalde houding (geloven, denken, verbeelden,
vermoeden, oordelen, wensen, willen, hopen, twijfelen) ten opzichte van een propositie (=een
bewering, wat formuleerbaar als dat-zin).
Als ik een gedachte heb dat hier een eenhoorn is, neem ik een bepaalde houding aan ten
opzichte van de propositie, dat hier een eenhoorn zit.
- Jan denkt dat het regent, houding; denken (dit is een mentale toestand met
intentionaliteit) Propositie; het regent. Dit is een propositionele attitude.
Wat denkt jan? Dat het regent(propositie).
3. Emoties
Mentale toestanden met een kwalitatief karakter (qualia-what it is likeness) + intentionaliteit
(aboutness-what it is about)) (combinatie van de eerste 2 subproblemen).
Voorbeeld: het voelt op een bepaalde manier om kwaad te zijn op een slechte automobilist. Het
voelen is het kwalitatief karakter. (de qualia van kwaad) De slechte automobilist is de
intentionaliteit (de reden waarover deze emoties gaat).
Dit kun je tot de eerste twee sub problemen houden, want... als je weet hoe ervaringen(qualia)
en cognities(intentionaliteit) in de fysieke wereld passen, dan weet je dat ook voor emoties
(qualia + intentionaliteit).
Dus de lichaam geest probleem kent 2 subproblemen;
- Hoe passen qualia (subjectieve, kwalitatieve ervaringen) in de fysieke wereld?
- Hoe past intentionaliteit (het feit dat onze mentale toestanden over iets gaan) in de
fysieke wereld?
Hoe kunnen we deze 2 dingen verklaren, want dit zie je niet fysiek.
