1-4-2019 Intervention mapping
Diabetes Mellitus type II
Door:
Simone Smits, 1695120
Pien van Breen, 1703952
Mandy de Bie, 1716781
Danique van Doorn, 1658072
Docent: Tetske Knobbe
Osiriscode: GVE-2.IT3-16 Intervention Mapping
,Samenvatting
Bij Intervention Mapping wordt er stapsgewijs op basis van wetenschappelijke bronnen een
gedragsverandering voorgesteld. Hierbij wordt er gekeken en vergeleken welke verschillende
methoden en theorieën er zijn om intenties en gedrag te kunnen veranderen bij mensen met DM-II.
Hieruit volgen logische interventies die daarbij aansluiten. Dit wordt afgesloten met een
implementatieplan en een evaluatie.
Methode
In stap 1 wordt het grote gezondheidsprobleem in kleinere stukken geanalyseerd op verschillende
aspecten. De aspecten zijn afgestemd op gezondheidsdeterminanten, deze geven cijfermatig inzicht
in het niveau van de gezondheid en ziekte onder de bevolking (Sassen, 2017). Zo wordt duidelijk waar
een verpleegkundige zich bij het gezondheidsprobleem allemaal op zou moeten kunnen richten.
Daarna wordt er in stap 2 gekeken wat er nodig is bij een ‘patiënt’ om tot het gewenste gedrag te
komen. Dit werd onderzocht door al bestaande onderzoeken over diabetes te koppelen aan de
‘Theory of planned behavior’, welke ook wordt uitgelegd in de bijbehorende tekst. Bij dit onderzoek
is er toegespitst op eet- en beweeggedrag bij mensen met DM-II. In stap 2 zijn de volgende
einddoelen geformuleerd:
- 65+ patiënten met DM-II bewegen conform volksgezondheidsraad 30 minuten op een matig
intensief niveau, iedere dag en voorkomen hierbij langere periodes van stilzitten.
- 65+ patiënten met DM-II tonen verbeterde kennis en vaardigheden over de Schijf van Vijf
binnen een periode van 3 maanden en zijn in staat dit te implementeren in het dagelijks
leven.
In de daaropvolgende stap in van Intervention Mapping wordt er uitgebreid gekeken naar welke
methoden er bestaan om gedrag bij mensen te kunnen veranderen en welke barrières er kunnen
ontstaan tijdens het proces van verandering, deze worden onderbouwd met wetenschappelijke
literatuur.
In stap 4, het individuele deel van de opdracht wordt de gezondheidskundige interventie
geformuleerd en toegelicht. Op basis van stap 3 en de gestelde gedragsdoelen in stap 2 worden de
interventies ontworpen. Tevens bevat stap 4 ook een ethische overweging wat betreft het
ziektebeeld DM-II. Deze gaat dieper in op de morele kant van het ziektebeeld en wordt onderbouwd
met wetenschappelijke literatuur.
Uiteindelijk volgt hieruit in stap 5 een implementatie plan die er voor moet zorgen dat patiënten met
DM-II een gezondere leefstijl kunnen ontwikkelen. In deze stap worden de doelen nogmaals
geformuleerd, wordt er toegelicht hoe de patiënten gemotiveerd worden en waar de
gezondheidskundige interventies in het zorgproces worden toegepast en hoe dit in zijn werk gaat.
Er wordt afgesloten met stap 6, de evaluatie. Deze stap bestaat uit een terugblik op het gehele
onderzoek. Dit wordt gedaan doormiddel van een effectevaluatie en procesevaluatie en hieruit volgt
een clusterbeoordeling.
1
,Resultaten
Een groot deel van de mensen met DM-II blijken oudere mensen te zijn met vaak een te hoog BMI.
Het is voor deze mensen niet vanzelfsprekend dat zij dagelijks voldoende bewegen en bijvoorbeeld
de schijf van vijf in hun dieet toepassen.
Een van de oorzaken hiervan is dat diabetespatiënten vaak niet het lange termijn risico zien, of geen
voordelen kunnen vinden in een aangepaste gedraging. Daardoor voelen zij niet de behoefte om hun
gedrag aan te passen. Dit is een voorbeeld van risicoperceptie en decisional balance.
Het gericht plannen van gedragsverandering is een concrete stap om zelfmanagement bij mensen
met diabetes te veranderen. Een voorbeeld van een werkende interventie hierbij is om activiteiten
specifiek in te plannen in de agenda.
Conclusie
Concluderend wijzen verschillende resultaten uit verschillende onderzoeken en interventies er op dat
patiënten er baadt bij hebben om professionele hulp te krijgen om verschillende gedragingen in hun
leven te veranderen. Aanbevolen wordt het combineren van educatieve strategieën, dit is wenselijk
om informatie te kunnen onthouden voor patiënten. Interventies kunnen het best op langere termijn
worden aangeboden, om zo ook barrières beter te kunnen overwinnen.
Maar het allerbelangrijkste is dat mensen zelf initiatief kunnen tonen en inzien waar het voorheen
fout is gegaan.
2
, Inhoud
Samenvatting........................................................................................................................................... 1
Inleiding ................................................................................................................................................... 4
Stap 1 Needs assessment/Gezondheidskundige analyse........................................................................ 6
1.1 Analyse gezondheidsprobleem ..................................................................................................... 6
1.2 Gedragsanalyse .......................................................................................................................... 10
1.3 Omgevingsanalyse ....................................................................................................................... 12
1.4 Theory of Planned Behavoir ....................................................................................................... 13
1.4.1 eetgedrag.............................................................................................................................. 14
1.4.2 bewegingsgedrag.................................................................................................................. 16
Stap 1.5 Conclusie ............................................................................................................................. 18
Stap 2 definiëren van de gedrags- en veranderdoelen ......................................................................... 19
2.1. Eetgedrag.................................................................................................................................... 19
2.1.1 Determinantentabel eetgedrag................................................................................................ 19
2.2 Bewegingsgedrag ........................................................................................................................ 21
2.2.1 Determinantentabel bewegingsgedrag.................................................................................... 21
Stap 3 Methoden en theorieën om intentie en gedrag te veranderen ................................................ 23
Stap 4 Interventies + ethische overweging ........................................................................................... 27
Stap 5 Implementatieplan ..................................................................................................................... 34
Stap 6 Evaluatie ..................................................................................................................................... 36
6.1 Gedragsdoelen ............................................................................................................................ 36
6.2 Procesevaluatie ........................................................................................................................... 36
6.3 Effectevaluatie ............................................................................................................................. 37
6.4 Clusterbeoordeling ...................................................................................................................... 37
Literatuurlijst ......................................................................................................................................... 39
Bijlage 1: interview ................................................................................................................................ 44
Bijlage 2: resultatentabellen wetenschappelijke literatuur .................................................................. 49
2.1 bewegingsgedrag......................................................................................................................... 49
2.2 eetgedrag .................................................................................................................................... 52
Bijlage 3: samenwerkingsdossier .......................................................................................................... 56
3.1 samenwerkingsovereenkomst .................................................................................................... 56
3.2 peerassesment review ................................................................................................................ 56
3.3 reflectie op peerassesment review ............................................................................................. 56
3
Diabetes Mellitus type II
Door:
Simone Smits, 1695120
Pien van Breen, 1703952
Mandy de Bie, 1716781
Danique van Doorn, 1658072
Docent: Tetske Knobbe
Osiriscode: GVE-2.IT3-16 Intervention Mapping
,Samenvatting
Bij Intervention Mapping wordt er stapsgewijs op basis van wetenschappelijke bronnen een
gedragsverandering voorgesteld. Hierbij wordt er gekeken en vergeleken welke verschillende
methoden en theorieën er zijn om intenties en gedrag te kunnen veranderen bij mensen met DM-II.
Hieruit volgen logische interventies die daarbij aansluiten. Dit wordt afgesloten met een
implementatieplan en een evaluatie.
Methode
In stap 1 wordt het grote gezondheidsprobleem in kleinere stukken geanalyseerd op verschillende
aspecten. De aspecten zijn afgestemd op gezondheidsdeterminanten, deze geven cijfermatig inzicht
in het niveau van de gezondheid en ziekte onder de bevolking (Sassen, 2017). Zo wordt duidelijk waar
een verpleegkundige zich bij het gezondheidsprobleem allemaal op zou moeten kunnen richten.
Daarna wordt er in stap 2 gekeken wat er nodig is bij een ‘patiënt’ om tot het gewenste gedrag te
komen. Dit werd onderzocht door al bestaande onderzoeken over diabetes te koppelen aan de
‘Theory of planned behavior’, welke ook wordt uitgelegd in de bijbehorende tekst. Bij dit onderzoek
is er toegespitst op eet- en beweeggedrag bij mensen met DM-II. In stap 2 zijn de volgende
einddoelen geformuleerd:
- 65+ patiënten met DM-II bewegen conform volksgezondheidsraad 30 minuten op een matig
intensief niveau, iedere dag en voorkomen hierbij langere periodes van stilzitten.
- 65+ patiënten met DM-II tonen verbeterde kennis en vaardigheden over de Schijf van Vijf
binnen een periode van 3 maanden en zijn in staat dit te implementeren in het dagelijks
leven.
In de daaropvolgende stap in van Intervention Mapping wordt er uitgebreid gekeken naar welke
methoden er bestaan om gedrag bij mensen te kunnen veranderen en welke barrières er kunnen
ontstaan tijdens het proces van verandering, deze worden onderbouwd met wetenschappelijke
literatuur.
In stap 4, het individuele deel van de opdracht wordt de gezondheidskundige interventie
geformuleerd en toegelicht. Op basis van stap 3 en de gestelde gedragsdoelen in stap 2 worden de
interventies ontworpen. Tevens bevat stap 4 ook een ethische overweging wat betreft het
ziektebeeld DM-II. Deze gaat dieper in op de morele kant van het ziektebeeld en wordt onderbouwd
met wetenschappelijke literatuur.
Uiteindelijk volgt hieruit in stap 5 een implementatie plan die er voor moet zorgen dat patiënten met
DM-II een gezondere leefstijl kunnen ontwikkelen. In deze stap worden de doelen nogmaals
geformuleerd, wordt er toegelicht hoe de patiënten gemotiveerd worden en waar de
gezondheidskundige interventies in het zorgproces worden toegepast en hoe dit in zijn werk gaat.
Er wordt afgesloten met stap 6, de evaluatie. Deze stap bestaat uit een terugblik op het gehele
onderzoek. Dit wordt gedaan doormiddel van een effectevaluatie en procesevaluatie en hieruit volgt
een clusterbeoordeling.
1
,Resultaten
Een groot deel van de mensen met DM-II blijken oudere mensen te zijn met vaak een te hoog BMI.
Het is voor deze mensen niet vanzelfsprekend dat zij dagelijks voldoende bewegen en bijvoorbeeld
de schijf van vijf in hun dieet toepassen.
Een van de oorzaken hiervan is dat diabetespatiënten vaak niet het lange termijn risico zien, of geen
voordelen kunnen vinden in een aangepaste gedraging. Daardoor voelen zij niet de behoefte om hun
gedrag aan te passen. Dit is een voorbeeld van risicoperceptie en decisional balance.
Het gericht plannen van gedragsverandering is een concrete stap om zelfmanagement bij mensen
met diabetes te veranderen. Een voorbeeld van een werkende interventie hierbij is om activiteiten
specifiek in te plannen in de agenda.
Conclusie
Concluderend wijzen verschillende resultaten uit verschillende onderzoeken en interventies er op dat
patiënten er baadt bij hebben om professionele hulp te krijgen om verschillende gedragingen in hun
leven te veranderen. Aanbevolen wordt het combineren van educatieve strategieën, dit is wenselijk
om informatie te kunnen onthouden voor patiënten. Interventies kunnen het best op langere termijn
worden aangeboden, om zo ook barrières beter te kunnen overwinnen.
Maar het allerbelangrijkste is dat mensen zelf initiatief kunnen tonen en inzien waar het voorheen
fout is gegaan.
2
, Inhoud
Samenvatting........................................................................................................................................... 1
Inleiding ................................................................................................................................................... 4
Stap 1 Needs assessment/Gezondheidskundige analyse........................................................................ 6
1.1 Analyse gezondheidsprobleem ..................................................................................................... 6
1.2 Gedragsanalyse .......................................................................................................................... 10
1.3 Omgevingsanalyse ....................................................................................................................... 12
1.4 Theory of Planned Behavoir ....................................................................................................... 13
1.4.1 eetgedrag.............................................................................................................................. 14
1.4.2 bewegingsgedrag.................................................................................................................. 16
Stap 1.5 Conclusie ............................................................................................................................. 18
Stap 2 definiëren van de gedrags- en veranderdoelen ......................................................................... 19
2.1. Eetgedrag.................................................................................................................................... 19
2.1.1 Determinantentabel eetgedrag................................................................................................ 19
2.2 Bewegingsgedrag ........................................................................................................................ 21
2.2.1 Determinantentabel bewegingsgedrag.................................................................................... 21
Stap 3 Methoden en theorieën om intentie en gedrag te veranderen ................................................ 23
Stap 4 Interventies + ethische overweging ........................................................................................... 27
Stap 5 Implementatieplan ..................................................................................................................... 34
Stap 6 Evaluatie ..................................................................................................................................... 36
6.1 Gedragsdoelen ............................................................................................................................ 36
6.2 Procesevaluatie ........................................................................................................................... 36
6.3 Effectevaluatie ............................................................................................................................. 37
6.4 Clusterbeoordeling ...................................................................................................................... 37
Literatuurlijst ......................................................................................................................................... 39
Bijlage 1: interview ................................................................................................................................ 44
Bijlage 2: resultatentabellen wetenschappelijke literatuur .................................................................. 49
2.1 bewegingsgedrag......................................................................................................................... 49
2.2 eetgedrag .................................................................................................................................... 52
Bijlage 3: samenwerkingsdossier .......................................................................................................... 56
3.1 samenwerkingsovereenkomst .................................................................................................... 56
3.2 peerassesment review ................................................................................................................ 56
3.3 reflectie op peerassesment review ............................................................................................. 56
3
