Therapietrouw: een conceptanalyse
Met het inleveren van dit beroepsproduct verklaar ik, Leonie Jansen, student aan de Master
Innovatie in Zorg en Welzijn van de Hogeschool Utrecht, dat ik bij het
schrijven van dit beroepsproduct, geen plagiaat heb gepleegd en dat het
beroepsproduct het resultaat is van mijn eigen werk en verwoord is in mijn eigen
woorden behoudens citaten. Daar waar het beroepsproduct gebaseerd is op
informatie dan wel ideeën uit een andere informatiebron zal ik die ander recht doen
door naar diens geraadpleegde werk te verwijzen. Tevens verklaar ik dat ik te allen
tijde verantwoordelijk blijf voor het bovenstaande.
Cursusnaam: Academische Vaardigheden
Naam: Leonie Jansen
Studentnummer:
Versie: definitieve versie
Inleverdatum: 16-11-2023
Opleiding: Master Innovatie in Zorg en Welzijn
Naam mentor:
Aantal woorden: 2974
Cijfer: 7,8
1
,Samenvatting
Inleiding: Binnen de fysiotherapiepraktijk bestaan verschillende definities van het concept
therapietrouw, terwijl therapietrouw, of het gebrek hieraan, invloed heeft op de effectiviteit
van een fysiotherapeutische behandeling. Het doel van deze conceptanalyse is het
eenduidig definiëren van het concept therapietrouw zodat er consensus bestaat tussen de
fysiotherapeut en de patiënt. Een eenduidige definitie kan helpen bij het vergroten van
therapietrouw tijdens de behandeling en de invloed daarvan op het behandelresultaat.
Methode: In deze conceptanalyse worden de acht stappen van het model van Walker en
Avant doorlopen. Er is literatuuronderzoek uitgevoerd in de grijze literatuur en in de
wetenschappelijke databank PubMed. Hiermee konden gebruikswijzen, attributen,
antecedenten, consequenties en empirische referenties van het concept worden
geïdentificeerd. Aan de hand van de karakteristieke attributen konden een model casus en
additionele casuïstiek worden opgesteld.
Resultaten: Elf wetenschappelijke artikelen en vier bronnen uit de grijze literatuur zijn
geïncludeerd. Attributen van therapietrouw zijn “er is een patiënt en een behandelaar”, “het
bijwonen van een consult of follow-up”, “het door een patiënt opvolgen van gemaakte
afspraken/regels”, “instructies van de behandelaar aan de patiënt voor thuis” en
“(verandering van) gedrag”. Voorafgaand zijn voldoende kennis over de aandoening en/of
behandeling en vertrouwen in de behandeling/behandelaar nodig. Een hoge mate van
therapietrouw heeft een positieve invloed op het behandelresultaat en de gezondheid van de
patiënt.
Conclusie: Naar aanleiding van deze conceptanalyse wordt therapietrouw als volgt
gedefinieerd: “Therapietrouw is het door de patiënt bijwonen van een consult of follow-up en
het opvolgen en implementeren van afspraken, regels en instructies voor de thuissituatie,
gegeven door de behandelaar.”
2
,Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................ 2
1. Inleiding ............................................................................................................................. 4
2. Methode ............................................................................................................................ 5
2.1 Onderzoeksdesign ....................................................................................................... 5
2.2 Zoekstrategie ............................................................................................................... 6
3. Resultaten ......................................................................................................................... 7
3.1 Gebruikswijzen van het concept ................................................................................... 7
3.2 Attributen...................................................................................................................... 8
3.3 Casuïstiek .................................................................................................................... 9
3.4 Antecedenten en consequenties ................................................................................. 11
3.5 Empirisch referenties ..................................................................................................12
4. Discussie ..........................................................................................................................13
5. Conclusie .........................................................................................................................15
Literatuurlijst .........................................................................................................................16
Bijlage A: Zoekactie PubMed ................................................................................................19
Bijlage B: PRISMA flowchart.................................................................................................20
Bijlage C: Gevonden Attributen, Antecedenten en Consequenties van Therapietrouw in de
Wetenschappelijke Literatuur ...............................................................................................21
Bijlage D: Groepeerschema..................................................................................................24
Bijlage E: Peer-reviews ........................................................................................................25
Bijlage F: Leerrendement .....................................................................................................25
3
,1. Inleiding
Tijdens een fysiotherapeutische behandeling is er voortdurend interactie tussen de
fysiotherapeut en de patiënt. Beiden zijn als het ware van elkaar afhankelijk (Van Esch-
Smeenge et al., 2022). Het gewenste behandelresultaat hangt daarmee af van zowel de
juiste zorg van de fysiotherapeut als de medewerking van de patiënt (Jette et. al, 1994, in
Kerssens et. al, 1998).
Kattan et al. (2023) concludeerden dat een hogere mate van therapietrouw aan fysiotherapie
na een orthopedische operatie resulteert in hogere resultaten op het gebied van gezondheid,
mobiliteit en pijn. Therapieontrouw daarentegen, heeft een grote impact op de moderne
gezondheidszorg en samenleving en leidt er toe dat de kosten van behandelingen stijgen
(Behner et. al 2012).
Binnen de fysiotherapiepraktijk blijken therapietrouw en therapieontrouw echter verwarrende
begrippen te zijn. Veel patiënten stellen namelijk dat ze trouw zijn aan de therapie wanneer
zij alle consulten bijwonen. Maar wanneer gemaakte afspraken en adviezen niet worden
opgevolgd denkt de fysiotherapeut daar anders over. In dat geval is de patiënt volgens de
fysiotherapeut therapieontrouw. Anderzijds zijn er patiënten die juist wel gehoor geven aan
de gegeven adviezen, maar niet in de gelegenheid zijn om een follow-up bij te wonen. Is de
patiënt daarmee therapietrouw of therapieontrouw?
Er bestaan binnen de fysiotherapiepraktijk dus verschillende definities van het concept
therapietrouw, terwijl therapietrouw, of het gebrek hieraan, invloed heeft op de effectiviteit
van een fysiotherapeutische behandeling. Het doel van deze conceptanalyse is het
eenduidig definiëren van het concept therapietrouw zodat er consensus bestaat tussen de
fysiotherapeut en de patiënt. Een eenduidige definitie kan helpen bij het vergroten van
therapietrouw tijdens de behandeling en de invloed daarvan op het behandelresultaat.
Daaruit vloeit de volgende vraagstelling voort: Hoe wordt het concept “therapietrouw”
gedefinieerd in de literatuur?
4
, 2. Methode
2.1 Onderzoeksdesign
In deze conceptanalyse worden de acht stappen van het model van Walker en Avant (2014)
doorlopen, welke beschreven staan in Tabel 1.
Tabel 1
Walker & Avant’s Acht Stappen Methode voor een Conceptanalysea
Stappen Beschrijving stappen
Stap 1 Kies een concept
Stap 2 Vaststellen doel van analyse
Stap 3 Identificeren gebruikswijzen van concept
Stap 4 Vaststellen attributen
Stap 5 Identificeren van een model casus
Stap 6 Identificeren van additionele casus
Stap 7 Antecedenten en consequenties
Stap 8 Empirische referenties
aWalker & Avant (2014)
Stap 1 “Kies een concept” en stap 2 “Vaststellen doel van analyse” zijn beschreven in de
inleiding. Bij het identificeren van de gebruikswijzen van het concept (stap 3) is gebruik
gemaakt van grijze literatuur en wetenschappelijke literatuur.
Attributen zijn kenmerken van het concept. De attributen zijn vastgesteld aan de hand van de
geïncludeerde wetenschappelijke literatuur (stap 4). De attributen werden op basis van
voorkomen per artikel gemarkeerd en zijn verwerkt in Tabel 1 in Bijlage C. Een attribuut werd
als karakteristiek beschouwd wanneer deze in minimaal de helft van het aantal
geïncludeerde artikelen voorkwam.
Aan de hand van de karakteristieke attributen zijn een model casus (stap 5) en additionele
casuïstiek (stap 6) opgesteld. De model casus beschrijft een casus die alle karakteristieke
attributen van het concept therapietrouw bevat.
Tot de additionele casuïstiek behoren een borderline, een gerelateerde en een tegengestelde
casus. De borderline casus beschrijft een casus die de attributen grotendeels omvat, maar
waarbij enkelen ontbreken. De gerelateerde casus beschrijft een casus die overeenkomsten
heeft met het concept, maar geen exacte attributen bevat. De tegengestelde casus beschrijft
een casus die het tegenovergestelde is van therapietrouw.
5
Met het inleveren van dit beroepsproduct verklaar ik, Leonie Jansen, student aan de Master
Innovatie in Zorg en Welzijn van de Hogeschool Utrecht, dat ik bij het
schrijven van dit beroepsproduct, geen plagiaat heb gepleegd en dat het
beroepsproduct het resultaat is van mijn eigen werk en verwoord is in mijn eigen
woorden behoudens citaten. Daar waar het beroepsproduct gebaseerd is op
informatie dan wel ideeën uit een andere informatiebron zal ik die ander recht doen
door naar diens geraadpleegde werk te verwijzen. Tevens verklaar ik dat ik te allen
tijde verantwoordelijk blijf voor het bovenstaande.
Cursusnaam: Academische Vaardigheden
Naam: Leonie Jansen
Studentnummer:
Versie: definitieve versie
Inleverdatum: 16-11-2023
Opleiding: Master Innovatie in Zorg en Welzijn
Naam mentor:
Aantal woorden: 2974
Cijfer: 7,8
1
,Samenvatting
Inleiding: Binnen de fysiotherapiepraktijk bestaan verschillende definities van het concept
therapietrouw, terwijl therapietrouw, of het gebrek hieraan, invloed heeft op de effectiviteit
van een fysiotherapeutische behandeling. Het doel van deze conceptanalyse is het
eenduidig definiëren van het concept therapietrouw zodat er consensus bestaat tussen de
fysiotherapeut en de patiënt. Een eenduidige definitie kan helpen bij het vergroten van
therapietrouw tijdens de behandeling en de invloed daarvan op het behandelresultaat.
Methode: In deze conceptanalyse worden de acht stappen van het model van Walker en
Avant doorlopen. Er is literatuuronderzoek uitgevoerd in de grijze literatuur en in de
wetenschappelijke databank PubMed. Hiermee konden gebruikswijzen, attributen,
antecedenten, consequenties en empirische referenties van het concept worden
geïdentificeerd. Aan de hand van de karakteristieke attributen konden een model casus en
additionele casuïstiek worden opgesteld.
Resultaten: Elf wetenschappelijke artikelen en vier bronnen uit de grijze literatuur zijn
geïncludeerd. Attributen van therapietrouw zijn “er is een patiënt en een behandelaar”, “het
bijwonen van een consult of follow-up”, “het door een patiënt opvolgen van gemaakte
afspraken/regels”, “instructies van de behandelaar aan de patiënt voor thuis” en
“(verandering van) gedrag”. Voorafgaand zijn voldoende kennis over de aandoening en/of
behandeling en vertrouwen in de behandeling/behandelaar nodig. Een hoge mate van
therapietrouw heeft een positieve invloed op het behandelresultaat en de gezondheid van de
patiënt.
Conclusie: Naar aanleiding van deze conceptanalyse wordt therapietrouw als volgt
gedefinieerd: “Therapietrouw is het door de patiënt bijwonen van een consult of follow-up en
het opvolgen en implementeren van afspraken, regels en instructies voor de thuissituatie,
gegeven door de behandelaar.”
2
,Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................ 2
1. Inleiding ............................................................................................................................. 4
2. Methode ............................................................................................................................ 5
2.1 Onderzoeksdesign ....................................................................................................... 5
2.2 Zoekstrategie ............................................................................................................... 6
3. Resultaten ......................................................................................................................... 7
3.1 Gebruikswijzen van het concept ................................................................................... 7
3.2 Attributen...................................................................................................................... 8
3.3 Casuïstiek .................................................................................................................... 9
3.4 Antecedenten en consequenties ................................................................................. 11
3.5 Empirisch referenties ..................................................................................................12
4. Discussie ..........................................................................................................................13
5. Conclusie .........................................................................................................................15
Literatuurlijst .........................................................................................................................16
Bijlage A: Zoekactie PubMed ................................................................................................19
Bijlage B: PRISMA flowchart.................................................................................................20
Bijlage C: Gevonden Attributen, Antecedenten en Consequenties van Therapietrouw in de
Wetenschappelijke Literatuur ...............................................................................................21
Bijlage D: Groepeerschema..................................................................................................24
Bijlage E: Peer-reviews ........................................................................................................25
Bijlage F: Leerrendement .....................................................................................................25
3
,1. Inleiding
Tijdens een fysiotherapeutische behandeling is er voortdurend interactie tussen de
fysiotherapeut en de patiënt. Beiden zijn als het ware van elkaar afhankelijk (Van Esch-
Smeenge et al., 2022). Het gewenste behandelresultaat hangt daarmee af van zowel de
juiste zorg van de fysiotherapeut als de medewerking van de patiënt (Jette et. al, 1994, in
Kerssens et. al, 1998).
Kattan et al. (2023) concludeerden dat een hogere mate van therapietrouw aan fysiotherapie
na een orthopedische operatie resulteert in hogere resultaten op het gebied van gezondheid,
mobiliteit en pijn. Therapieontrouw daarentegen, heeft een grote impact op de moderne
gezondheidszorg en samenleving en leidt er toe dat de kosten van behandelingen stijgen
(Behner et. al 2012).
Binnen de fysiotherapiepraktijk blijken therapietrouw en therapieontrouw echter verwarrende
begrippen te zijn. Veel patiënten stellen namelijk dat ze trouw zijn aan de therapie wanneer
zij alle consulten bijwonen. Maar wanneer gemaakte afspraken en adviezen niet worden
opgevolgd denkt de fysiotherapeut daar anders over. In dat geval is de patiënt volgens de
fysiotherapeut therapieontrouw. Anderzijds zijn er patiënten die juist wel gehoor geven aan
de gegeven adviezen, maar niet in de gelegenheid zijn om een follow-up bij te wonen. Is de
patiënt daarmee therapietrouw of therapieontrouw?
Er bestaan binnen de fysiotherapiepraktijk dus verschillende definities van het concept
therapietrouw, terwijl therapietrouw, of het gebrek hieraan, invloed heeft op de effectiviteit
van een fysiotherapeutische behandeling. Het doel van deze conceptanalyse is het
eenduidig definiëren van het concept therapietrouw zodat er consensus bestaat tussen de
fysiotherapeut en de patiënt. Een eenduidige definitie kan helpen bij het vergroten van
therapietrouw tijdens de behandeling en de invloed daarvan op het behandelresultaat.
Daaruit vloeit de volgende vraagstelling voort: Hoe wordt het concept “therapietrouw”
gedefinieerd in de literatuur?
4
, 2. Methode
2.1 Onderzoeksdesign
In deze conceptanalyse worden de acht stappen van het model van Walker en Avant (2014)
doorlopen, welke beschreven staan in Tabel 1.
Tabel 1
Walker & Avant’s Acht Stappen Methode voor een Conceptanalysea
Stappen Beschrijving stappen
Stap 1 Kies een concept
Stap 2 Vaststellen doel van analyse
Stap 3 Identificeren gebruikswijzen van concept
Stap 4 Vaststellen attributen
Stap 5 Identificeren van een model casus
Stap 6 Identificeren van additionele casus
Stap 7 Antecedenten en consequenties
Stap 8 Empirische referenties
aWalker & Avant (2014)
Stap 1 “Kies een concept” en stap 2 “Vaststellen doel van analyse” zijn beschreven in de
inleiding. Bij het identificeren van de gebruikswijzen van het concept (stap 3) is gebruik
gemaakt van grijze literatuur en wetenschappelijke literatuur.
Attributen zijn kenmerken van het concept. De attributen zijn vastgesteld aan de hand van de
geïncludeerde wetenschappelijke literatuur (stap 4). De attributen werden op basis van
voorkomen per artikel gemarkeerd en zijn verwerkt in Tabel 1 in Bijlage C. Een attribuut werd
als karakteristiek beschouwd wanneer deze in minimaal de helft van het aantal
geïncludeerde artikelen voorkwam.
Aan de hand van de karakteristieke attributen zijn een model casus (stap 5) en additionele
casuïstiek (stap 6) opgesteld. De model casus beschrijft een casus die alle karakteristieke
attributen van het concept therapietrouw bevat.
Tot de additionele casuïstiek behoren een borderline, een gerelateerde en een tegengestelde
casus. De borderline casus beschrijft een casus die de attributen grotendeels omvat, maar
waarbij enkelen ontbreken. De gerelateerde casus beschrijft een casus die overeenkomsten
heeft met het concept, maar geen exacte attributen bevat. De tegengestelde casus beschrijft
een casus die het tegenovergestelde is van therapietrouw.
5
